Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2016

Συνειρμοί, ψυχανάλυση, ποίηση και μουσική

Δευτέρα 14/11/2016 
στο Λεξικοπωλείο.
Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΥΝΕΙΡΜΟΣ

Kάτσε
Κι άκουσε τι λέω
Έχω ανάγκη
Δε μιλώ στον αέρα
Βουίζω
Πιάσε και κούνα με
Μέχρι να σταματήσω
88 εν κινήσει, σελ. 65


Αν άκουγε τα λόγια τούτα ο ψυχαναλυτής σε μια συνεδρία, θα ένιωθε σίγουρα αγαλλίαση στην πολυθρόνα του πίσω απ’ το ντιβάνι.
Είναι γνωστό πια σε όλους πως η ψυχαναλυτική μέθοδος της ακρόασης δίχως παρέμβαση από την πλευρά του αναλυτή, υπαγορεύτηκε στον Φρόιντ από τις ίδιες τις αναλυόμενές του, στα πρώτα βήματα της ψυχανάλυσης.








Κάτσε
Κι άκουσε τι λέω
Έχω ανάγκη.

Το αίτημα είναι ξεκάθαρο: έχω ανάγκη να σου μιλήσω. Άρχισε ήδη να δουλεύει η μεταβιβαστική μηχανή που εγκαθιστά μια σχέση εμπιστοσύνης, ένα σταθερό και σίγουρο πεδίο να αναπτυχθεί ο βαθύς ψυχικός κόσμος, να ξεδιπλωθούν οι μύχιες σκέψεις, οι άγνωστες, οι σκοτεινές, οι ανείπωτες. Για να συμβεί αυτό χρειάζεται η σιωπή και η επιπλέουσα προσοχή του αναλυτή, η λευκή οθόνη προβολής, λευκή μα όχι κουφή. Μουγκή ίσως, μα υπάρχει. Ο ψυχαναλυτής είναι εκεί, όλος αυτιά, παρών, δεν είναι αέρας.

Δε μιλώ στον αέρα
Βουίζω

Βούισμα, αυτό καραδοκεί ο αναλυτής περιμένοντας την ξαφνική ανάδυση του υποσυνείδητου, ένα λαθάκι, ένα μπέρδεμα της γλώσσας, μια ανάμνηση που ξεπηδάει απ’ το πουθενά μέσα στο βουητό της αφήγησης.
Θα μπορούσαμε να πούμε για την «επιπλέουσα προσοχή» πως μοιάζει με την συμπεριφορά
του σωματοφύλακα: ακούει και συγχρόνως προσέχει τα πάντα, κάθε κίνηση, κάθε ήχο, κάθε λεπτομέρεια που συμβαίνει την ώρα της ομιλίας, η ιστορία που εκφωνείται περνάει σε δεύτερη μοίρα. Ο αναλυόμενος και ο ποιητής μιλάει, με τη φωνή, το συναίσθημα, τις ανεπαίσθητες κινήσεις και στάσεις που, εκείνες, μιλούν από μόνες τους.
Και σαν το μωρό που γυρεύει την αγκαλιά της μάνας, για να αφεθεί και να βουίσει ελεύθερα απολαμβάνοντας την ασφάλεια στην κούνια, που ξαναβρήκε τώρα στα δύσκολα, στην ανάγκη. Ή πάλι, (είναι θέμα ερμηνείας, ξέρει ο Βασιλάκης την αμφισημία των λέξεων,) κούνα με, ταρακούνα με να ξυπνήσω, να καταλάβω τι μου συμβαίνει.

Πιάσε και κούνα με
Μέχρι να σταματήσω

Ακούστε τι έλεγε ο Freud στους ασθενείς του:
«Η συνεδρία πρέπει να διαφέρει από μια συνηθισμένη συνομιλία. Κατά την διήγηση, στην προσπάθειά σας να μην χάσετε τη ροή της ιστορίας σας, δεν θα πρέπει ο λόγος να εξαλείψει όλες τις σκέψεις, όλες τις δευτερεύουσες ιδέες που εμποδίζουν την παρουσίασή σας. Θα παρατηρήσετε ότι κατά τη διάρκεια της ιστορίας σας, διαφορετικές ιδέες θα προκύψουν, αναπάντεχες, ιδέες που θα απορριφθούν επειδή έχουν περάσει από το κόσκινο της κριτικής σας.
Θα μπείτε στον πειρασμό να πείτε «αυτό ή εκείνο δεν έχει τίποτα να κάνει εδώ» ή, «κάτι τέτοιο δεν έχει σημασία» ή «αυτό είναι τρελό και δεν υπάρχει καμία ανάγκη να ειπωθεί». Μην δίνετε βάση σε αυτή την κριτική και να μιλήσετε ούτως ή άλλως, ακόμα και όταν είστε αντίθετος σε αυτό ή ακριβώς εξαιτίας της αντίθεσής σας.
Θα δείτε και θα καταλάβετε αργότερα γιατί η ψυχανάλυση  επιβάλει τον κανόνα αυτόν. Πράγματι είναι το μόνο που θα πρέπει να ακολουθήσετε. Να λέτε ό, τι περνάει από το μυαλό σας. Να συμπεριφέρεστε με τον τρόπο ενός ταξιδιώτη που κοιτάζει από το παράθυρο του βαγονιού του, περιγράφοντας το τοπίο, σε ένα άτομο καθισμένο πίσω του. Τέλος, μην ξεχνάτε ποτέ την υπόσχεσή σας να είστε ειλικρινής, μην παραλείψετε κάτι που για κάποιο λόγο φαίνεται δυσάρεστο να πείτε...
Στο συνειρμό του Βασιλάκη δεν πρόκειται για τρένο μα για λιμάνι, ή για λίμνη όπου πέφτουν λόγια ακατάληπτα:

Περαστικά λόγια
Όσα και να πω το μυαλό άδειο μένει να’ ρθουν τ’ άλλα
Έτσι περνούν από μπροστά μου σαν τη βόλτα στο λιμάνι
88 εν κινήσει, σελ. 58


Κεντράρω
Άντε πάλι ξανά μου άνοιξε το κέντρο και παρλάρω βαβαβα 
Τρέχει πράμα βρουουμ βρίθει ιδεών το ρεύμα
Στριμμένο κατάλληλα
Ακατάληπτα λόγια μαζί με μερικά συντακτικά
Πέφτουν στη λίμνη
Ξεχειλίζουν καταβρέχουν πιτσιλάνε
Κάτω απ’ το δέρμα δίνουνε
Ηλεκτρικές δονήσεις
88 εν κινήσει, σελ. 47

Ηλεκτρικές δονήσεις κάτω απ’ το δέρμα τα ακατάληπτα λόγια...
Ο ελεύθερος συνειρμός, λέει η ψυχανάλυση, θα προσπαθήσει να σπάσει το κέλυφος των αντιστάσεων για να αναδείξει το τραύμα. Να το φέρει στο φως!
Πόσο ταιριάζουν οι παρακάτω στίχοι (προσέξτε τις λέξεις που χρησιμοποιούνται και τα παιχνίδια τους):

Κέλυφως
Σα φαναράκι με ήλιο
Ο άνεμος σε πάει όπου να’ ναι
Και συ
Παραδίνεσαι στο ρεύμα
Χωρίς αντίσταση
Κι όμως φωτίζεις...!
88 εν κινήσει, σελ. 18

Εδώ είμαστε, στην Αντίσταση!
Η Αντίσταση στην ψυχοθεραπεία εμφανίζεται με διάφορες μορφές και έχει στόχο να εμποδίσει τις παθογενείς αναμνήσεις. τις, υποτίθεται, ξεχασμένες. Οι μνήμες αυτές βρίσκουν κάποτε την ευκαιρία να διασχίσουν την αντίσταση και να εμφανιστούν μέσα στη διήγηση, με όχημα τον ελεύθερο συνειρμό.
Τότε θα χρειαστεί η ερμηνεία, όχι εύκολη υπόθεση!
Η βία της ερμηνείας μπορεί να αποβεί μοιραία για τη συνέχιση της θεραπείας και την επεξεργασία του τραύματος που αναδύθηκε ενδεχομένως, και βρίσκεται σε απόλυτη συσχέτιση με το παρόν και τα συμπτώματα του ασθενή.

Προετοιμάζοντας το καφέ ψ έκανα αυτόν τον συσχετισμό ανάμεσα στην αντίσταση και τον ελεύθερο συνειρμό στην ψυχανάλυση, στην ποίηση και στη μουσική. Από την σημερινή συνάντηση ελπίζω να πάρω απαντήσεις, και, ίσως βρούμε χρόνο στο τέλος να το συζητήσουμε. Αλλιώς μιαν άλλη φορά.

Καλώς ήλθες, λοιπόν, αγαπητέ Δημήτρη Βασιλάκη, θα σε ακούσουμε, θα σε κουνήσουμε επίσης. Και θα σε σταματήσουμε, όταν περάσει η ώρα της συνεδρίας, συγνώμη, του καφέ ψ ήθελα να πω.
Κι εσύ, Μαρία Αλιφέρη, είχες δίκιο, όταν πρότεινες τη συλλογή 88 εν κινήσει (και τον δημιουργό της) για το αποψινό καφέ ψ που έχει θέμα τον ελεύθερο συνειρμό.
Σε ευχαριστώ για την ιδέα και την ένθερμη συμμετοχή σου.
Δίνω αμέσως το μικρόφωνο στους δυο σας για τους δικούς σας ελεύθερους συνειρμούς.




Ευχαριστώ και όλους εσάς για την παρουσία και προσοχή σας. 
Γ. Β.







Η κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Μαρία Αλιφέρη που είχε την ιδέα για το θέμα της συνάντησης ήταν η κεντρική ομιλήτρια με το εξής κείμενο:


Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΥΝΕΙΡΜΟΣ ΣΤΗ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ



Η καρδιά του σημερινού μας θέματος χτυπάει στο ρυθμό των λέξεων και της σημασίας τους. Και τι καλύτερο από το να μιλήσει κανείς για το θέμα αυτό στο χώρο του λεξικο-πωλείου , όνειρο ζωής που έγινε πραγματικότητα από την Οdile Brehier. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Οdile που μας φιλοξενεί σήμερα με πραγματική αγάπη και φροντίδα , προσφέροντας μας πολιτισμό. 

Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς τον συνάδελφο και φίλο Γιάννη Βαϊτσαρά που με προσκάλεσε να μιλήσω στο καφέ Ψ. Τον Γιάννη τον γνώρισα στη παρουσίαση του βιβλίου του Ψυχαναλυτή Χάρη Μωρίκη Ψυχανάλυση και Λογοτενία στο Polis art Cafe του Αρσακείου Μεγάρου, εδώ και δύο χρόνια. Καθόταν δίπλα μου και όταν μου είπε μ’ ένα πλατύ χαμόγελο, ότι γράφει μυθιστορήματα  Ψ αλλά και ότι έρχεται από την Θεσσαλονίκη στην Αθήνα για να κάνει συναντήσεις καφέ Ψ στο λεξικοπωλείο στη γειτονιά μου, από τη πρώτη στιγμή  η σχέση μου με τον Γιάννη έγινε φιλική.
Θέλω να ευχαριστήσω και όλους εσάς που είσαστε απόψε εδώ και να σας καλωσορίσω στη σημερινή μας συνάντηση. 



Το θέμα μας σήμερα είναι αρκετά φιλόδοξο και ευρύ γιατί δεν περιορίζεται στον  ελεύθερο συνειρμό στη ψυχανάλυση ,αλλά και στη ποίηση και τη μουσική τζαζ
Θα έλεγα ότι μια ψυχαναλυτική συνεδρία, όπως και ένα ποίημα, μπορεί να μοιάζει   με τη δομή και τη γλώσσα της μουσικής  jazz.
Σε μία συνεδρία ο λόγος του αναλυόμενου που απευθύνεται στον ψυχαναλυτή, εγγράφεται πάντα μέσα στη πεπερασμένη ροή του χρόνου.  Του χρόνου του ρολογιού των 45 λεπτών, 
του χρόνου του εσωτερικού, με τις σιωπές , τις παύσεις  και τους τονισμούς  ανάμεσα στα συμφραζόμενα , το ρυθμό της ομιλίας του ομιλούντος, και του χρόνου του ψυχικού, όπου το παρελθόν και το παρών γίνονται ένα με το μέλλον.
 Η εσωτερική κινητοποίηση που διαδραματίζεται στο πλαίσιο μιας  συνεδρίας μέσα στη ροή του του πεπερασμένου χρόνου της, συμπλέκεται με “τον ελεύθερο συνειρμό ”  αναλυτή και αναλυόμενου, ως προς τη δημιουργία κάθε φορά εκείνων των λέξεων -των φράσεων -της ομιλίας και του λόγου, που θα έχει ως αποτέλεσμα την αναλυσιμότητα των   ψυχικών σημασιών, που απευθύνει ο αναλυόμενος στον αναλυτή.   
 Ενα ποίημα μέσα από τις λέξεις, μπορεί να μας αλλάξει το βλέμμα μας στον κόσμο και να μας κάνει  να διανύσουμε μια εσωτερική διαδρομή μέσα στο χρόνο. Μέσω ενός ποιήματος μπορεί να κινητοποιηθούν   και ν’ ανατραπούν  εικόνες -σκέψεις και συναισθήματα από το παρελθόν και το παρών, με αποτέλεσμα  να βιώσουμε αλλιώς τα μέλλοντα γενέσθαι.
Κατά  την ακρόαση ενός κομματιού  τζαζ μπορεί κανείς  ν’  αντιληφθεί και ν’ απολαύσει   τη ποιότητα της ροής του ρυθμού του χρόνου που τρέχει. και ν’ αναπνεύσει τον αέρα της ελευθερίας που δίνει ο αυτοσχεδιασμός.
Μια ψυχαναλυτική συνεδρία είναι ένα συν-απάντημα, ένας λόγος που απευθύνεται στον Άλλον,
 όπως με ένα ποίημα,  ο ποιητής μέσω  του λόγου του συν-απαντάται με τον εκάστοτε αναγνώστη.
Σε μια συναυλία τζαζ , όταν οι μουσικοί  ακούνε ο ένας τον αυτοσχεδιασμό του άλλου συνθέτουν για το ίδιο κομμάτι  κάθε φορά ένα νέο έργο ,που  απευθύνεται στους ακροατές.  
Οι ακροατές απο τη μεριά τους συμμετέχουν  με τις αντιδράσεις τους αυτοσχεδιαστικά, ανάλογα με το πως βιώνουν  το ίδιο κομμάτι  κάθε φορά, δίνοντας του μια νέα σημασία μέσα  στη ροή του χρόνου. 
Έτσι είναι και η καθημερινότητα μας,  στο βαθμό που ό,τι μας κινεί, και μας οδηγεί, σταθερά μας διαφεύγει.
Η τύχη αυτών που θα σας πω σήμερα , θα εξαρτηθεί και από τις προσωπικές σκέψεις τις δικές σας , τις ερωτήσεις που θα σας έρθουν στο νου αυθόρμητα ως  συνομιλητές. Και αυτό είναι μια από τις ουσιαστικές πτυχές του σημερινού μας θέματος.
Ένα άνοιγμα προς το άγνωστο, το απρόσμενο.

Και τι καλύτερο μπορεί να υπάρχει για όλα αυτά , από το να έχουμε μαζί μας σήμερα, τον Δημήτρη Βασιλάκη, έναν δεξιοτέχνη διεθνούς κύρους της τζαζ σκηνής,.
 Ένα χαρισματικό πολυτάλαντο άνθρωπο, όχι μόνο συνθέτη και σαξοφωνίστα της τζαζ, αλλά και ποιητή. 
Τον Δημήτρη τον γνώρισα πριν 10 χρόνια, σε μια συναυλία του στη Fnac στο mall, στο Μαρούσι. Ως σαξοφωνίστας, με συγκίνησε από τη πρώτη στιγμή και αυτό κρατάει μέχρι σήμερα. 
 Αλλά και ως πατέρας,  όταν είδα την τρυφερότητα  με την οποία αφιέρωσε ένα τραγούδι το little one, σ’ ένα μικρό αγοράκι, το γιο του. Ο Δημήτρης και η εξίσου με τον ίδιο χαρισματική γυναίκα του , μέχρι σήμερα είναι από καρδιάς φίλοι. 
Δύο λόγια μόνο για τη ποιητική συλλογή  του με τον τίτλο “εν κινήσει”
 Όπως μας το λέει ο τίτλος της είναι ποίηση “εν κινήσει”,
  σαν το όνειρο, που όπως λέει ο Φρόυντ ξεσηκώνεται από το έδαφος της ψυχικής μας ζωής και αιωρείται στον ψυχικό χώρο,
 όπως τα σύννεφα στον ουρανό, που τα παίρνει ο πρώτη πνοή του ανέμου. Υποχωρούν, όπως η λάμψη των άστρων, μπροστά στο φως του ήλιου.
Ας ακούσουμε το ποίημα του με τον ομώνυμο τίτλο εν κινήσει 
“σαν σε ζητήσει ο θάνατος 
 να του πεις
… δεν αδειάζω τώρα …
πάρε με μια άλλη στιγμή 
που να ’χω 
λίγο χρόνο “

Δυο λόγια για τον Δημήτρη  ως σαξοφωνίστα, 
όταν  παίζει σαξόφωνο θα έλεγα  ότι πρόκειται για μεγαλοφυώς αποτυπωμένες πνοές, ο Δημήτρης παίζει και με τη ψυχή και το σώμα του . .
“Απόψε αυτοσχεδιάζουμε” είναι ο τίτλος του θεατρικού έργου του Σικελού συγγραφέα Λουίτζι Πιραντέλλο, που γράφτηκε το 1930.
Ο Δημήτρης Βασιλάκης ο Γιάννης Βαιτσαράς και εγώ  που μας αρέσει ακόμη να παίζουμε, με την έννοια που ο Ψυχαναλυτής Γουίνικοτ ορίζει το παιχνίδι ως προϋπόθεσεη της δημιουργικότητας,
 σας προσκαλούμε όλους εσάς να βάλουμε  ένα λιθαράκι ώστε να μπορούμε και μεις να πούμε σήμερα με το δικό μας τρόπο “ απόψε αυτοσχεδιάζουμε”.  
Αυτοσχεδίασα, λοιπόν και έγραψα για τη σημερινή μας συνάντηση ένα διήγημα, με ηρωίδα μια Ψυχαναλύτρια, τη Θεοφανώ Αρτεμισία και τον αναλυόμενο της τον Οδυσσέα , (κατά τα πρότυπα του Ψυχαναλυτή Νικηφόρου Φωκά, του κεντρικού ήρωα , στα διηγήματα που αφηγείται στο καφέ Ψ, ο Γ.Β. ) 
Στο διήγημα αυτό  θα δούμε πώς σε μια συνεδρία χρησιμοποιεί η ψυχαναλύτρια την τεχνική του ελεύθερου συνειρμού. Πριν όμως από αυτό θα σας πω δυο λόγια θεωρητικά για την τεχνική του ελεύθερου συνειρμού στη Ψυχανάλυση για να μπορέσετε να παρακολουθήσετε το τι διαδραματίζεται μέσα στη συνεδρία 

Ο Ελεύθερος Συνειρμός στην ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ 

ΟΡΙΣΜΟΣ

1  Μέθοδος- τεχνική -κανόνας της ψυχανάλυσης ,  ο οποίος ορίζει το πλαίσιο της σχέσης αναλυτή και αναλυόμενου, δηλαδή ο αναλυτής ζητά από τον αναλυόμενο να εκφράζει αυθόρμητα στη συνεδρία, χωρίς λογοκρισία , όλες τις σκέψεις που του περνούν από το νου. Προϋπόθεση για την εγκατάσταση αυτής της συνθήκης είναι η εγκατάσταση εμπιστοσύνης στη σχέση αναλυτή- αναλυόμενου.

2  Συνειρμός δηλώνει κάθε σύνδεση μεταξύ δύο η περισσότερων σκέψεων  , η σειρά των οποίων συνιστά μια συνειρμική αλυσίδα .  Δυο σκέψεις που μας φαίνονται άσχετες μεταξύ τους, αλλά βρίσκονται σε άμεση συνειρμική αλληλουχία, σχηματίζουν ένα σύνολο που πρέπει ν’ αποκρυπτογραφηθεί, όπως οφείλουμε να προφέρουμε σαν μια συλλαβή αβ ένα α και ένα β γραμμένο το ένα μετά το άλλο.  
 Όπως επίσης δύο λέξεις άσχετες μεταξύ τους οι οποίες όμως μοιάζουν τόσο πολύ σε βαθμό να ταυτίζονται, συνδέονται μεταξύ τους και αποτελούν ένα συνειρμό εξ ομοιότητας, όπως η γνώση σε όλους μας φράση tradutore- traditore, μεταφραστή- προδότη. 

3  Για να λειτουργήσει ο ελεύθερος συνειρμός ο αναλυόμενος οφείλει να μιλάει . Οι συγκινήσεις, οι ταραχές, οι συγχύσεις, οι σωματικές εντυπώσεις , οι ιδέες και οι αναμνήσεις του , διοχετεύονται όλες στο λόγο. Μια ιδέα που έρχεται στο νου παρατηρεί ο Φρόυντ με αιφνίδιο και αθέλητο τρόπο, αποτελεί ένα στοιχείο που πάντα παραπέμπει συνειδητά ή όχι σε άλλα στοιχεία.  

4  Ο στόχος του Ε. Σ. στη ψυχανάλυση είναι η διάνοιξη της διόδου του αναλυόμενου στο ασυνείδητο του. Μέσω του Ε. Σ. ο αναλυόμενος μπορεί να αναλύσει τα όνειρα του με τη βοήθεια του αναλυτή, να εκφράσει και να ερμηνεύσει τις φαντασιώσεις του, να θυμηθεί τραυματικές εμπειρίες που είχαν απωθηθεί στο ασυνείδητο, να συνδέσεισυναισθήματα που είχαν αποσυνδεθεί από τη πραγματική πηγή τους. 

5  Ο ελεύθερος συνειρμός του αναλυόμενου πρέπει να συμπληρώνεται από την εξίσου μετέωρη προσοχή του αναλυτή. Ο αναλυτής χάρη στη μετέωρη προσοχή του μπορεί να διατηρεί στη μνήμη λεπτομέρειες και στοιχεία που αρχικά φαίνονταν χωρίς σημασία ενώ στη συνέχεια αποδεικνύονται σημαντικά για την ανακάλυψη των ασυνειδήτων συνειρμικών συσχετίσεων Το ασυνείδητο του αναλυτή οφείλει να ανταποκριθεί στο αναδυόμενο ασυνείδητο του αναλυόμενου όπως το ακουστικό του τηλεφώνου στο μικρόφωνο λέει ο Φρόυντ. Η ακοή με το τρίτο αυτί όπως θα ονομαστεί από τον  TH. REIK.

Ας πάμε όμως τώρα στο διήγημα μας.  
  


 ΑΠΟ-ΣΥΝΔΕΣΗ

Η Ψυχαναλύτρια  Θεοφανώ Αρτεμισία έχει σήμερα την   πρώτη της συνεδρία με τον Οδυσσέα. Και ξέρει πολύ καλά πόσο σημαντική είναι η πρώτη συνάντηση με τον αναλυτή.  
Χτυπάει το κουδούνι.
 Η Θεοφανώ ανοίγει την πόρτα. Ο Οδυσσέας είναι ένας λεπτός μέτριου αναστήματος άνδρας, με σγουρό μαύρο μαλλί , μοιάζει γύρω  στα 35. 
 Ντυμένος στα μαύρα. Την χαιρετάει ντροπαλά και χαμηλώνει το βλέμμα.
Της κάνει εντύπωση ο τρόπος που  περπατάει, διστακτικά με ασταθή βήματα, σαν να δυσκολεύεται να  πατήσει σταθερά στο έδαφος.
Κάθονται αντικριστά σε δύο πολυθρόνες.  Την  κοιτάει για λίγο διστακτικά  και στρέφει το βλέμμα του στον χώρο.
Ο.  “Ωραία είναι εδώ” 
Σωπαίνει κοιτώντας πάλι  χαμηλά. Σιωπή.
Όπως σας είπα και στο τηλέφωνο ονομάζομαι Οδυσσέας Λάλος … είμαι 36  χρονών…
 έχω σπουδάσει ζωγραφική …
 Δεν ξέρω από που ν’  αρχίσω …
Εσείς τι θέλετε να σας πω?…
 Μπορείτε να μου κάνετε ερωτήσεις για να μάθετε ό,τι θέλετε για το πρόβλημα μου.
Η Θεοφανώ περιμένει και σιωπά
Ο. “μα δεν θα μου κάνετε ερωτήσεις?
δεν θα μου πάρετε ιστορικό?
 πώς το λέτε εσείς αυτό στις ψυχοθεραπείες? 
Δεν έχω ξαναπάει σε ψυχαναλυτή” 
Η φωνή του είναι λεπτή και αβέβαιη.
“ Η Θεοφανώ τον κοιτάει  μιλώντας του με ένα καθησυχαστικό τόνο στη φωνή της.
Θ.  “Ξέρετε ό κανόνας εδώ μεταξύ μας  είναι 
πως μπορείτε να μιλήσετε για ό,τι σας περνάει από το μυαλό, στο εδώ και τώρα, 
δεν υπάρχει σωστό και λάθος, 
μπορείτε να μιλήσετε ελεύθερα
 χωρίς να το λογοκρίνετε,
 αν είναι σημαντικό ή ασήμαντο, 
καλό ή κακό, 
 Σιωπή
Ο. μα δεν μου έρχεται τίποτα στο μυαλό …
δεν ξέρω από που ν’ αρχίσω , 
δεν μπορείτε να με βοηθήσετε την πρώτη φορά ? …
εγώ έχω συνηθίσει οι άλλοι να μιλάνε πρώτοι και εγώ να τους ακούω.
δεν ξέρω τι πρέπει να πω και να μην πω, 
ο γιατρός έχει τις γνώσεις και ξέρει να καθοδηγεί λέει ο Οδυσσέας μ’ ένα ελαφρύ τόνο δυσανασχέτησης στη φωνή του.
 Η Θεοφανώ θυμάται τη δική της πρώτη συνεδρία με ψυχαναλυτή. Τότε που και η ίδια βρέθηκε στη θέση του Οδυσσέα.
Το θυμό που είχε νιώσει τότε, όταν ό αναλυτής  της είπε 
“είστε ελεύθερη να λέτε ότι θέλετε.”
 Ξέρετε του είχε πει … έχω ξεχάσει να μιλάω αυθόρμητα , από τότε που ήμουν πολύ μικρό κοριτσάκι,  ίσως αν το κάνω τώρα  φοβάμαι ότι ό άλλος θα με κατακρίνει
Αυτή η ανάμνηση περνάει κινηματογραφικά από το μυαλό της 
όταν ακούγεται μετά από αρκετή σιωπή, η φωνή του Οδυσσέα ψιθυριστή σχεδόν.
Ο. Ξέρετε, χώρισα εδώ και μερικούς μήνες.
 με την Τατιάννα, μετά από 7 χρόνια σχέση
και είναι κάτι που δεν το αντέχω … δεν έχω όρεξη για τίποτα
 Ο Οδυσσέας μιλάει βραδύθυμα , με παύσεις ανάμεσα σε κάθε φράση σαν  να μονολογεί.. δεν έχω παρέες, δεν βγαίνω, είμαι μοναχικός …
είχα συνηθίσει να μοιράζομαι όλη μου τη μέρα μαζί της … γιατί εργάζομαι πολλές ώρες στο 
ατελιέ μου στο σπίτι.
 και περνούσαμε πολλές ώρες μαζί χωρίς να μιλάμε πολύ … 
, γελάγαμε με τα ίδια αστεία …
 ήταν ζεστή κοπέλα χαιρόταν με απλά πράγματα. όσο κλειστός 
είμαι εγώ, τόσο ανοιχτή ήταν εκείνη.
Θ. Χάσατε ένα δικό σας άνθρωπο..
Ο. Είναι σα να έπαψα να υπάρχω σα να έχω μπει σ’ να μεγάλο κενό που με ρουφάει.
Ψ. Πάψατε να υπάρχετε ? 
επαναλαμβάνει η Θεοφανώ μ’ ένα τόνο ενθαρρυντικό ν’ ακούσει ο Οδυσσέας τα ίδια του τα λόγια .. …
Ο. Με χώρισε εκείνη,  δεν ήθελα να παντρευτούμε και να κάνουμε παιδιά … 
και ήταν σε μια ηλικία που δεν μπορούσε να περιμένει άλλο.
Ο  Οδυσσέας σκέφτεται ότι ίσως είναι δύσκολο να τον καταλάβει αυτή η γυναίκα απέναντι του, αυτή η γυναίκα έχει ερωτευτεί? έχει χωρίσει? είναι παντρεμένη? έχει παιδιά? Όμως, κάτι αδιόρατο τον κάνει να ελπίζει , κάτι στο πρόσωπο της … στη στάση του σώματος της, του μοιάζει αυθεντικό και ειλικρινές..
Σιωπή 
 Ο. ήμουν πάντα α-σήμαντος 
Θ. Δεν σας δίναν σημασία?
Ο. Ξέρετε η μητέρα μου ήταν Εγγλέζα, ήταν σκληρός άνθρωπος , πάντα έβρισκε κάτι να μας κατακρίνει,
ο πατέρας μου, Έλληνας, ήταν   αδύναμος , δεν τον εκτιμούσε ποτέ η μητέρα μου
 εκτός από τον παππού μου, τον πατέρα της,  … αυτόν τον θαύμαζε πολύ.
Θ. Μιλάτε σαν η μητέρα σας να ήταν ξένη για σας
Ο. Δεν ήταν σα μαμά για μένα ήταν πολύ ψυχρή 
Μόνο ο πατέρας της  είχε αξία  για εκείνη  το χρήμα και τη δόξα 
ξέρετε ο παππούς μου είναι, από αυτούς τους παλιούς της Αγγλικής αριστοκρατίας, είχε αυτή τη συμπεριφορά με το πρωτόκολλο ,  την επιτηδευμένη, με τους κανόνες και τους κώδικες, που ήταν απαράβατοι και μιλούσαμε Αγγλικά με τη μαμά τον παππού και τον αδελφό μου, ενώ με τον πατέρα μου Ελληνικά …. 
Ψ. σας έλειπε μια κοινή γλώσσα να συννενοηθείτε ….
Ο .Με τον αδελφό μου είμαστε σα ξένοι …, εκείνος διά-σημος και σνομπ,  εγώ  α-σήμαντος  καλλιτέχνης
Θ. κατακρίνετε τον εαυτό σας, όπως λέτε ότι σας κατέκρινε η μητέρα σας?
Ο. Πάντα με κατακλύζουν αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό μου και τους άλλους …
Θ . Αυτό θα αφορά και τη σχέση τη δική μας εδώ..
Τι να της πω σκέφτεται ο Οδυσσέας,  ότι θέλω τόσο πολύ να με βοηθήσει αλλά φοβάμαι να εμπιστευτώ ?
Σιωπή.
Ο. Δεν σας είπα το πιο σημαντικό μου πρόβλημα, ντρέπομαι να το πω … να  ξέρετε έχει να κάνει με το σεξουαλικό.Θ.  Ας το κρατήσουμε για την επόμενη συνεδρία . Ας σταματήσουμε εδώ για σήμερα, λέει η Θεοφανώ .

Έξι  μήνες αργότερα. 
Ο. Καλημέρα λέει ο Οδυσσέας και κατευθύνεται με σπιρτάδα προς τη πολυθρόνα του. Και αρχίζει ως συνήθως με τη φράση “δεν ξέρω τι να πω σήμερα από πού ν’ αρχίσω” με ψιθυριστή φωνή , 
 αλλά δεν μπορεί να  κρύψει  την ανυπομονησία του να μιλήσει  
 “ Ξέρετε σήμερα είδα ένα όνειρο, που με τάραξε πάρα πολύ
Είδα χτες τον πατέρα μου γυμνό -ολόγυμνο μπροστά σ’ ένα μεγάλο καθρέφτη (που 
μπορούσε να βλέπει όλο του το σώμα ), έξω από τη κρεβατοκάμαρα του, στο σπίτι μας,  στην 
Αθήνα …. και κάτι έκανε εδώ, καταλαβαίνετε εδώ κάτω και εγώ ανέβαινα τη σκάλα και μου μιλούσε σα μεθυσμένος, ακαταλαβίστικα , ήταν γλοιώδης, χάλια και μια περίεργη  λέξη χασομοίρης μου κόλλησε στο μυαλό, αλλά μόνο τη σκεφτόμουν, δεν μπορούσα να 
του τη πω… και ήμουν πολύ μπερδεμένος , γιατί δεν καταλάβαινα αυτό το χασομοίρης, μου φαινόταν μια λέξη ανόητη, δίχως κανένα νόημα, αυτό ήταν τ’ όνειρο.
Θ. ξέρετε οι λέξεις σπάνε, θα μπορούσε να πει κανείς, χασο-μοίρης, χαμένη μοίρα
Ο. Τώρα που το λέτε μου θυμίσατε  αυτή την απαίσια λέξη το κακομοίρης , που τον 
φώναζε η μητέρα μου, όταν τσακωνόντουσαν “είσαι ένας κακομοίρης” του έλεγε και εγώ αυτή τη λέξη τη μισούσα , δεν ήθελα να την ακούω, έκλεινα τ’ αφτιά μου, όταν την έλεγε η μητέρα μου, γιατί για ένα περίεργο λόγο εμένα  το δικό μου το μυαλό πάντα πήγαινε στο σεξουαλικό, ότι ο πατέρας μου ήταν άχρηστος για τη μητέρα μου, δηλαδή ανίκανος σεξουαλικά.
 κοιμόντουσαν απ’ όσο θυμάμαι τον εαυτό μου,  σε διαφορετικά δωμάτια..
Ψ. λέτε κακή - μοίρα είχε ο πατέρα σας κατά τη μητέρα σας.
Ο.  Ξέρετε, η μητέρα μου ήταν ειδική να χρησιμοποιεί κάποιες λέξεις βαριές και 
ασήκωτες, που ποτέ δεν μπόρεσα να τις χωνέψω, πέφταν σαν πέτρες πάνω μου, όπως όταν με φώναζε χασομέρη , επειδή δε διάβαζα. Πού τις έβρισκε αυτές τις λέξεις?
Ψ.       χασο-μέρης  λέτε τώρα για σας , κακο-μοίρης  είπατε πριν για τον πατέρας σας   χασο-μοίρης  ήταν η περίεργη λέξη στ’ όνειρο
Ο. όταν μ’ έλεγε χασομέρη για τα μαθήματα, εμένα  πάλι το μυαλό μου πήγαινε στο σεξουαλικό … αισθανόμουν ότι ήμουν ανίκανος σεξουαλικά, ανάπηρος σαν αρσενικό σαν αγόρι.
πάντα ένιωθα σα να είχα δύο σώματαένα εγώ  και ένα αυτό εκεί κάτω.
ξέρετε,  όταν πρέπει να χρησιμοποιήσω ένα μέρος του σώματος μου … ξέρετε εκεί,
αυτό,  σταματάω με πιάνει πανικός.
Θ. Είναι σα να επιβεβαιώνετε το λόγο της μητέρα σας ότι είστε χασο- μέρης
να νιώθετε ότι χάνετε ένα μέρος του σώματος σας..
Ο. να! όταν είναι να γίνει η πράξη, με πιάνει πανικός , κομπιάζω
Εδώ ο Οδυσσέας σιωπά και διστάζει να συνεχίσει..
Αυτό ήταν το πρόβλημα όλης μου της ζωής ξέρετε, πως να το πω …..η διείσδυση ,
το  να μπω από μόνος μου.. πρέπει η άλλη να με βοηθήσει ….η άλλη να το κάνει, γιατί ζω μια αγωνία … ότι αυτό το μέρος του σώματος μου, δε μου ανήκει
Θ. Σαν η είσοδος σας σ’ ένα κλειστό χώρο να μοιάζει μ εγκλωβισμό
Ο. Μου θυμίσατε, ότι και όταν είναι να πάω να μπω σε μια galerie, σε μια έκθεση ζωγραφικής να συναντήσω συναδέλφους μου,
 με πιάνει πανικός 
πριν μπω μέσα στην αίθουσα,  πρέπει να έχω πάει να πιω σ’ ένα μπαρ για να χαλαρώσω, σχεδόν να μεθύσω
Θ. Εδώ όμως μαζί μπορούμε να μπούμε στίς λέξεις που εκφράζουν το βίωμα που έχετε με το σώμα σας
Ο. το σώμα μου κυκλοφορούσε σαν πράγμα μέσα στο σπίτι
με τον παππού, όταν βγαίναμε οι δύο μας και με παρουσίαζε στον κόσμο ένιωθα σα διακοσμητικό στοιχείο, σαν έπιπλο … 
 αν πηγαίναμε να μου ανοίξει ένα λογαριασμό έλεγε “αυτό δεν έχει λεφτά είναι καλλιτέχνης ” ήταν κάτι σα να μην είχα δικά μου στοιχεία, σα να ήμουν υπό την κατοχή του.
αυτός είχε πάντα το χρήμα που μας ζούσε όλους,  μέχρι σήμερα
Ψ. Είχε αυτό ….ο παππούς   .. Εσας ως πράγμα του
Σ. Με τον παππού όλα ξεκίνησαν όταν με ρώτησε μια φίλη της μητέρας μου “από που είσαι?” και είπα “από την Αθήνα ”, είμαι Έλληνας … 
Αυτό ο παππούς ποτέ δε μου το συχώρεσε … γιατί το σπίτι μας ήταν χωρισμένο σε δύο στρατόπεδα ….
Το Λονδίνο , η πόλη του παππού και της μαμάς και η Αθήνα , η πόλη του πατέρα μου
Θ. Που γεννηθήκατε?
Ο. Στην Αθήνα  με γέννησε η μητέρα μου, και εδώ  ζήσαμε ….. αλλά απαγορευόταν να αναφέρεται στο σπίτι του παππού , ήταν ταμπού Ήταν σα να μην υπήρχε αυτή “η πόλη -ντροπή” στο σπίτι του παππού …
Θ. Σαν να έπρεπε να χωριστείτε σε δύο σώματα, εχθρικά μεταξύ τους.
Ο. Η σωτηρία μου ήταν να είμαι έξω από το σπίτι, με το μηχανάκι να κυκλοφορώ στους δρόμους, σα χαμένος.
Θ. Μέσα στο σπίτι φαίνεται να νιώθατε εγκλωβισμένος
Ο. Ξέρετε, δε σας το έχω πει μέχρι σήμερα,  αλλά νομίζω ότι η Τατιάνα στη πραγματικότητα με χώρισε για το σεξουαλικό.
είχα μια φαντασίωση για να μπορώ να είμαι ικανός να κάνω σεξ,
 ότι πρέπει η γυναίκα να με ταπεινώνει, να έχει εξουσία , ενώ εγώ να είμαι έρμαιο στα χέρια της 
και κάτι άλλο ακόμη πιο μπερδεμένο
 Ο Οδυσσέας πάλι κομπιάζει να μιλήσει. “δε θέλω να με θεωρήσετε χυδαίο,  ή ανισόρροπο ή διεστραμμένο”
“ να !  ήθελα να φαντάζομαι ότι η σύντροφος μου πηγαίνει με άλλο άντρα και εγώ  να ερωτοτροπώ μ εκείνον 
για να αισθανθώ ότι θα  με ταπεινώσει η γυναίκα …
“Μόνο που κάποια στιγμή με ταπείνωσε στη πραγματικότητα και με άφησε για άλλο άντρα, δεν μου αρέσει καθόλου η ταπείνωση στη πραγματικότητα.”
Θ. Μιλάτε σα να έπρεπε να εκχωρούσατε  το δικό σας σώμα,  σε άλλον άντρα
Σιωπή
Ο. μου  φέρατε μια ανάμνηση   που είχα ξεχάσει τελείως εδώ και χρόνια ….
όταν ήμουν παιδί γύρω στα 5 και έδινα  εεε  ήθελα να πω έκανα τον κλόουν στον παππού, δηλαδή  χόρευα και παρίστανα κάποιους ηθοποιούς για να τον κάνω να γελάσει..
Ψ. είπατε έδινα 
Ο. ήθελα να πω  όταν έκανα αυτά τα σκηνικά η μητέρα μου πάντα έλεγε ‘κοίτα αυτό το παιδί δίνει το σώμα του στον παππού για να πάρει δώρα σαν τις πουτ” 
Θ.  Σας άλλαζε το φύλο σας  αλλά στ’ όνειρο σήμερα ο πατέρας σας,  κάτι έψαχνε ως προς το φύλο του στον καθρέφτη.
Ο Οδυσσέας σκέφτεται και σιωπά.
Θ. Ας σταματήσουμε όμως εδώ για σήμερα και  συνεχίζουμε την επόμενη φορά. Ο Οδυσσέας φεύγει μ’ ένα πιο ανάλαφρο αίσθημα σήμερα. Κάτι συνδέθηκε μέσα του 
κάτι αδιόρατο ζωντάνεψε. Χωρίς να καταλαβαίνει γιατί  ένιωσε ότι μπορεί να πατήσει τα πέλματά του λίγο πιο σταθερά πάνω στη γη.
Μ. Αλιφέρη




Ο Δημήτρης Βασιλάκης μιλάει για τα ποιήματά του
Ένα απόσπασμα από τον αυτοσχεδιασμό τού Δ. Βασιλάκη στο παρακάτω βίντεο:




Ευχαριστώ πολύ τον καλλιτέχνη Νίκο Ζωιόπουλο για τις φωτογραφίες και τα βίντεο.


Επόμενο καφέ ψ στο ΛΕΞΙΚΟΠΩΛΕΙΟ: 

Δευτέρα 12 Δεκ 2016           
Έργο: Το σκηνικό της απόρριψης, ζωγραφικός πίνακας του Ν. Αγγελίδη.
Προσκεκλημένοι:
-Νίκος Αγγελίδης, ζωγράφος,
-Φωτεινή Φραγκούλη, δασκάλα-συγγραφέας.
Θέμα: Από τα παραμύθια στην πραγματικότητα, 
η Απόρριψη 
σαν ανάγκη και σαν τραύμα.
Μουσική επένδυση: Ιώ Λε Μολλερ, ακορντεόν.