Books and beans 10/05/2026

   Θεατρικό αναλόγιο ΑΠΩΛΕΙΕΣ

Books and beans

10/05/2026

 

1^ο κουδούνι.

 

Καλησπέρα!

Σας καλωσορίζουμε στο καινούργιο στέκι του καφέ ψ.

Οι περισσότεροι γνωρίζετε την ιστορία του. Μας φιλοξένησαν διάφοροι χώροι, με τον πιο μακροχρόνιο το Λεξικοπωλείο. Για πάνω από 15 χρόνια συναντιόμαστε για να προσεγγίζουμε θέματα ψυχολογίας και ψυχανάλυσης χρησιμοποιώντας ως όχημα (και πρόσχημα) την τέχνη. Ποίηση, μουσική, ζωγραφική και σήμερα θέατρο.

Θεατρικό αναλόγια για την ακρίβεια. 

Χτύπησε ήδη το πρώτο κουδούνι. 

Προλαβαίνετε να βρείτε την κατάλληλη θέση, να προμηθευτείτε τα απαραίτητα, και να απολαύσετε το θεατρικό αναλόγιο που θα μας προσφέρουν οι ερμηνευτές μας.

Όταν χτυπήσει το τρίτο κουδούνι, θα σβήσουμε φώτα και κινητά τηλέφωνα, η ερμηνεία διαρκεί 65 λεπτά. Αντέχουμε δίχως κινητό, έτσι;

Μετά το έργο θα κουβεντιάσουμε.

 

2^ο κουδούνι

 

Η διασκευή του βιβλίου σε θεατρικό υπήρξε μια εμπειρία απώλειας. 

Από τα πολλά θέματα που συνέθεταν αυτό το μυθιστόρημα έπρεπε να επιλέξω λίγα, να τα ανασυνθέσω και να τα συνδέσω μεταξύ τους ώστε να αποτελέσουν ένα αυτόνομο έργο. Άρα, χρειάστηκε να κόψω, να αφαιρέσω, να χάσω, να απωλέσω. Έτσι μέσα από τη διαγραφή και την απώλεια, δημιουργήθηκε κάτι νέο, ξεφύτρωσε μια νέα δυναμική.

 

Η συγγραφή τού βιβλίου με τον τίτλο Απώλειες, έχει τη ρίζα του στον πόνο βιωμένης απώλειας, σε βασανιστικό πένθος, στην αγωνία για την συνέχιση της ύπαρξης κόντρα στις συνέπειες του αναπόφευκτου. Σαν το ξερό κλαδί που ανθίζει πάλι, σαν από θαύμα, με τον ερχομό της άνοιξης.

 

Στο θεατρικό κείμενο θέλησα να επιμείνω σε μερικές ψυχαναλυτικές έννοιες που μου είναι προσφιλείς και που θα κουβεντιάσουμε μετά:

Η κυριότερη είναι η εργασία του πένθους. Αλλά και η έννοια της μετουσίωσης καθώς και αυτή της παντοδυναμίας.

Σας αφήνω να απολαύσετε το έργο, καλή ακρόαση!

 

3^ο κουδούνι

 

Οι τύψεις ξέρω πόσο

Θα με βασανίζουν κάποτε

Είναι όμως

Το μόνο φάρμακο 

Κατά τής λήθης.

Γιάννης Βαρβέρης

 

 

Όταν είχα γράψει αυτό το βιβλίο, ο τίτλος του και μόνο, προκάλεσε επανειλημμένες αρνήσεις από διάφορους εκδότες. Όπως και τώρα, όταν προσκαλούσα κάποιους στη σημερινή εκδήλωση, έβλεπα την αποστροφή και τη δυσαρέσκεια στο βλέμμα τους διαβάζοντας τον τίτλο: Απώλειες !

 

Διότι, στην εποχή μας το πένθος δεν χαίρει καμίας εκτίμησης. Το κρύβουμε. Το αποσιωπούμε. Το φιμώνουμε. Το λογοκρίνουμε. 

Η λεπτή γραμμή που χωρίζει την αξιοπρέπεια από την εκδήλωση του πόνου, γίνεται σύνορο απαραβίαστο. Το πένθος μας καταχωνιάζεται κάπου βαθιά μέσα μας, ανεπεξέργαστο, αυτούσιο, σκληρό. 

 

Μέχρι τη μέρα που θα μας εκδικηθεί. Κι ακόμα και τότε, όταν βρεθούμε αντιμέτωποι με διάφορα συμπτώματα, ας πούμε με ψυχικά ή ακόμα και με ψυχοσωματικά θέματε, ακόμα και τότε ούτε που θα το σκεφτούμε, δεν θα το αναγνωρίσουμε, δεν θα του δώσουμε τη θέση που διεκδικεί στη ζωή μας. Στην πραγματικότητά μας.

Τώρα τελευταία στην Ελλάδα μπήκε η ψυχανάλυση, η ψυχολογία, στην καθημερινότητα για πολλούς. Είναι η ευκαιρία τους να επεξεργαστούν τα πένθη και τις απώλειές τους, μια που οι κοινωνικές συμβάσεις δεν επιτρέπο

υν αλλού αυτή την επεξεργασία.

Έτσι, συχνά, χάρη σε ένα πένθος ή σε μια απώλεια,  αρχίζει να ξετυλίγεται η λειτουργία του ψυχισμού. Με την ψυχοθεραπευτική διαδικασία εμφανίζονται οι μηχανισμοί που ορίζουν τις ψυχικές κινήσεις μας, την συμπεριφορά του ψυχικού μας οργάνου.

Και τότε ευγνωμονούμε το πένθος που είχαμε απαξιώσει κάποτε. Διότι αυτό με την εργασία και την αναγνώριση που του δώσαμε, ως οφείλαμε, μας άνοιξε παράθυρο στο φως, στη ζωή.

 

Η εργασία του πένθους, σύμφωνα με την ψυχανάλυση, είναι μια ενεργή ψυχική διαδικασία μέσα από την οποία το υποκείμενο αποσπάται σταδιακά από το χαμένο αντικείμενο – είτε πρόκειται για ένα αγαπημένο πρόσωπο, είτε για μια ιδέα, ένα ιδανικό ή ακόμη και για ένα κομμάτι του εαυτού του. 

Ο Φρόιντ, στο κείμενό του Πένθος και μελαγχολία (1917), περιγράφει το πένθος ως την φυσιολογική αντίδραση στην απώλεια ενός αντικειμένου αγάπης, σε αντίθεση με τη μελαγχολία, που είναι η παθολογική της μορφή. Σημειώνει ότι «το βαθύ πένθος, ο πόνος που αισθανόμαστε μετά την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, μας απορροφά ολόκληρους».

Η εργασία του πένθους προϋποθέτει δύο κινήσεις: την αναγνώριση της απώλειας, δηλαδή την αποδοχή ότι το χαμένο αντικείμενο δεν υπάρχει πλέον στην πραγματικότητα, και την προοδευτική απόσυρση της λιβιδινικής επένδυσης. Αναγνώριση της ψυχικής αποδέσμευσης της ενέργειας που ήταν δεμένη με αυτό το αντικείμενο ώστε να γίνει διαθέσιμη για νέους δεσμούς και ενδιαφέροντα. Αυτή η διαδικασία είναι αργή και επώδυνη, επειδή κάθε ανάμνηση και κάθε ψυχική αναπαράσταση του χαμένου αντικειμένου πρέπει να επανεμφανιστεί, να αναγνωριστεί και να απελευθερωθεί. Ο Φρόιντ περιγράφει ότι «κάθε ανάμνηση, κάθε ελπίδα, κάθε δεσμός» πρέπει να περάσει από αυτή την εσωτερική επεξεργασία.

Όταν το έργο του πένθους ολοκληρωθεί, το Εγώ απελευθερώνεται από το χαμένο αντικείμενο, η ενέργεια των ενστίκτων μπορεί να επενδυθεί εκ νέου σε άλλες σχέσεις, δραστηριότητες ή ιδανικά, και το άτομο ανακτά τη δυνατότητα να αγαπά και να δημιουργεί. Το πένθος δεν διαγράφει τη μνήμη, αλλά μεταμορφώνει την σχέση με τον νεκρό: δεν αποτελεί πια παρόν αντικείμενο επένδυσης, αλλά εσωτερικευμένη, συμβολική παρουσία.

Όταν αυτή η διαδικασία αποτυγχάνει, εμφανίζεται η μελαγχολία. Η λιβιδινική επένδυση δεν αποσύρεται από το αντικείμενο αλλά στρέφεται εναντίον του εαυτού, οδηγώντας σε αυτοϋποτίμηση, ενοχή και την αίσθηση ότι «δεν αξίζω τίποτα». Το εγώ ταυτίζεται με το χαμένο αντικείμενο και το μισεί μέσα του. Ο Φρόιντ συνοψίζει: «Στο πένθος, ο κόσμος έχει γίνει φτωχός και άδειος· στη μελαγχολία, φτωχός και άδειος έχει γίνει ο ίδιος ο εαυτός.»

Οι μεταγενέστεροι ψυχαναλυτές εμπλούτισαν αυτή την έννοια. Η Μέλανι Κλάιν συνέδεσε το έργο του πένθους με την εσωτερίκευση του «καλού αντικειμένου», που μετατρέπεται σε καθησυχαστική εσωτερική μορφή. 

Ο Λακάν είδε το πένθος ως αναδιοργάνωση της σχέσης με την έλλειψη, υπενθυμίζοντας ότι κάθε αγάπη συνεπάγεται μια απώλεια. 

Οι σύγχρονοι ψυχαναλυτές δεν θεωρούν πια το πένθος ως μια διαδικασία «εκκένωσης», αλλά ως μια δημιουργική επαναδιαπραγμάτευση του δεσμού με αυτό που χάθηκε.

Με μια φράση, το έργο του πένθους είναι η εσωτερική εργασία που μετατρέπει τον πόνο της απώλειας σε έναν συμβολικό, ανθεκτικό δεσμό, επιτρέποντας στο άτομο να ζήσει, να αγαπήσει και να δημιουργήσει ξανά.

Η μετουσίωση, στην ψυχανάλυση, αναγνωρίζεται ως ένας μηχανισμός άμυνας, αλλά καταλαμβάνει μια ιδιαίτερη και προνομιακή θέση ανάμεσά τους. Η μετουσίωση δεν αποσκοπεί στην καταστολή μιας ενόρμησης (συχνά ερωτικής ή επιθετικής), αλλά στη μεταμόρφωσή της και στη διοχέτευσή της προς μια κοινωνικά αναγνωρισμένη ή δημιουργική δραστηριότητα. 

Έτσι, κάποιος που διακατέχεται από έντονες επιθετικές ορμές μπορεί να τις υποκαταστήσει ασκώντας την ιατρική ως χειρουργός, δημιουργώντας ως γλύπτης ή επιδιώκοντας αθλητικές επιδόσεις υψηλού επιπέδου· αντίστοιχα, μια ερωτική επιθυμία μπορεί να αναπλαστεί μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργία, την πνευματική έρευνα ή την πνευματικότητα. 

Συνοπτικά, μετουσίωση είναι ένας ανώτερος μηχανισμός άμυνας μέσα από τον οποίο το εγώ μετατρέπει την ενέργεια της ορμής σε γνώση, δημιουργία ή έργο, συμβάλλοντας στον πολιτισμό και όχι στη νεύρωση.

Η παντοδυναμία αποτελεί επίσης ψυχαναλυτική έννοια, ακόμη κι αν ο Φρόιντ δεν τη διατύπωσε αρχικά ως αυτόνομο θεωρητικό όρο. 

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, ένα άτομο που επιβάλλει στους άλλους τον τρόπο που σκέφτεται ή ενεργεί μπορεί να εκφράζει μια ναρκισσιστική θέση παντοδυναμίας: το υποκείμενο βιώνει τον εαυτό του ως φορέα μιας μοναδικής αλήθειας και δεν μπορεί να αντέξει την ετερότητα. Με άλλα λόγια, δεν αντέχει να σκέφτεται ο άλλος διαφορετικά, γιατί αυτό απειλεί την φαντασιακή συνοχή του εγώ του. 

Ο Φρόιντ θα μιλούσε εδώ για ένα «τυραννικό ιδεώδες του εγώ»: το άτομο ταυτίζεται με ένα ιδανικό που πιστεύει ότι πρέπει να ισχύει για όλους και απαιτεί από τους άλλους να συμμορφωθούν. Έτσι διατηρεί την εσωτερική του συνοχή, προβάλλοντας κάθε διαφορά προς τα έξω, δηλαδή πάνω στον άλλο. Με απλά λόγια: «Αν δεν σκέφτεσαι όπως εγώ, με θέτεις σε κίνδυνο — άρα σου επιβάλλω τη σκέψη μου.»

Η επιβολή της σκέψης στον άλλον είναι συχνά μια προσπάθεια προστασίας από το κενό, την αμφιβολία ή την ευαλωτότητα. Πίσω από αυτή την επίδειξη ελέγχου κρύβεται συχνά μια πρωτογενής αγωνία απέναντι στην απώλεια κυριαρχίας. Δεν μιλά η δύναμη του εγώ, αλλά ο φόβος της ρωγμής του.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, μια τέτοια πρωτόγονη αγωνία απέναντι στην απώλεια του ελέγχου μπορεί να έχει τις ρίζες της σε ένα παιδικό τραύμα. Πρόκειται για μια αρχαϊκή αγωνία, που προηγείται συχνά της σταθερής συγκρότησης του εγώ και του αισθήματος εσωτερικής ασφάλειας. Έτσι ο έλεγχος, αργότερα, γίνεται άμυνα απέναντι στο εσωτερικό χάος: «Αν ελέγχω τα πάντα, δεν θα ξαναζήσω εκείνη την απώλεια, εκείνο το γκρέμισμα, εκείνη την αδυναμία.»

Επειδή δεν μπόρεσε ο νεαρός άνθρωπος τότε να συμβολοποιήσει αυτή την εμπειρία, αναπτύσσει ως ενήλικος μια άμυνα: τον έλεγχο. Ο έλεγχος αφορά όχι μόνο τους άλλους, αλλά και τον ίδιο: σκέψεις, συναισθήματα, επιθυμίες, κινήσεις — όλα πρέπει να κρατιούνται, να περιορίζονται, να ελέγχονται. Η χαλάρωση ισοδυναμεί στο ασυνείδητο με κίνδυνο ψυχικού θανάτου.

Αυτό που δεν μπορούσε τότε να ελέγξει, προσπαθεί τώρα να το ελέγξει — πάνω στον εαυτό του, στους άλλους, στον κόσμο.

Συνοψίζοντας, η πρωτογενής αγωνία απέναντι στην απώλεια του ελέγχου είναι συχνά το αποτύπωμα μιας πρώιμης εμπειρίας όπου το παιδί ένιωσε εισβολή, εγκατάλειψη ή απόλυτη αδυναμία. Η ανάγκη να ελέγχει τα πάντα δεν είναι δίψα για δύναμη, αλλά μια απεγνωσμένη προσπάθεια να διατηρήσει τη συνοχή του εαυτού του. Κάτω από την «απολυτότητα» υπάρχει ο φόβος του χάους· κάτω από την κυριαρχία, ο φόβος του να μείνει κανείς ξανά χωρίς άμυνες.

----------------------------------------------------------------------------------------------

Σταματώ εδώ για να σας ακούσω.

Προηγουμένως θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους τρεις αναγνώστες: την εξαιρετική φίλη και συνάδελφο Μαργαρίτα Μάνθου

Και τους εκλεκτούς ηθοποιούς:

Γιώργο Κροντήρη και Χρήστο Συριώτη.

Φυσικά ευχαριστώ για την φιλοξενία το Books and beans.

Και τώρα σας δίνω τον λόγο: 

 

 

Καφέ Ψ

Θεατρικό αναλόγιο και συζήτηση

Τίτλος: ΑΠΩΛΕΙΕΣ

Αθήνα, Κυριακή 10 Μαΐου 2026, στις 20:30

Είσοδος ελεύθερη

Στο ψυχαναλυτικό γραφείο. 

Ακούγονται ιστορίες απωλειών που διασταυρώνονται μεταξύ τους αλλά και με τη ζωή τού ψυχολόγου. Μέσα από τις συνεδρίες ξετυλίγεται μια πορεία επεξεργασίας πένθους, ενοχής και αναζήτησης της αλήθειας. 

Ο πόνος τού αναλυτή γίνεται το αθέατο κέντρο του έργου.

Στο όριο ανάμεσα στην ανάλυση και την ποίηση, τα λόγια των ασθενών γίνονται καθρέφτες και διέξοδος στο φως. 

Μια εξομολόγηση για το πένθος, τον έρωτα, και την προσπάθεια συμφιλίωσης με την απουσία.

Με τους ηθοποιούς:

Γιώργο Κροντήρη, Χρήστο Συριώτη

και την ψυχολόγο:

Μαργαρίτα Μάνθου

Βίντεο: Φώτης Μαρκάδας

Καφέ-Βιβλιοπωλείο books and beans

Φορμίωνος 2^α, Παγκράτι.

 

 

 

 

 

Μετά τον έρωτα τι;

Σάββατο 7 Μαρτίου 2026

Βιβλιοπωλείο Αρμού, Θεσσαλονίκη.

 

Καλά τα είχα φτιάξει όλα. 

Είχα τεκμηριώσει την απαισιοδοξία μου, 

Είχα αφοσιωθεί στο επάγγελμά μου,

έγγραφα σουρεαλιστικά ποιήματα 

κι οι φίλοι μου ήσαν τα υποκατάστατα της μοναξιάς. 

Τι ωραίες συζητήσεις! 

Μ’ αγαπούσαν και τους αγαπούσα. 

Και τώρα πώς ξεφύτρωσες εσύ, 

βάζοντας τόση ψυχή και εμπιστοσύνη στο φιλί σου, 

δίνοντας μια κλωτσιά στα κατεστημένα, 

πού πάν’ περίπατο 

τα περί ανέφικτου και τα λοιπά και τα λοιπά 

που πέρσι πίστευα.

 

Καλημέρα σας. 

Θέλησα να αρχίσω με αυτό το ερωτικό ποίημα του Αντρέα Αγγελάκη που θυμάμαι από τα πολύ νεανικά μου χρόνια. Από τα χρόνια που ο έρωτας ξεφύτρωνε έτσι ξαφνικά και ανέτρεπε κατεστημένα και πεποιθήσεις.

Και μετά; Μετά έρχονται άλλα, πιο πραγματικά, πιο γήινα, γεγονότα, βιώματα και εμπειρίες σαν κι αυτές που διαβάζουμε σήμερα με τίτλο: Μετά τον έρωτα τι;

 

Όταν ο συνάδελφος Γιώργος Γιαννούσης μου πρότεινε να μιλήσω για το νέο του βιβλίο, δέχτηκα αμέσως με χαρά. 

Όσα χρόνια ασχολούμαι με τα ψυχαναλυτικά πράγματα μια ιδέα έχει σφηνωθεί στο μυαλό μου, που όμως ποτέ ως τώρα δεν πραγματοποιήθηκε: να σκεφτώ και να γράψω κάτι με θέμα την ψυχοπαθολογία του έρωτα. Σήμερα μου δόθηκε η ευχάριστη αφορμή να προεκτείνω τη σκέψη μου με οδηγό και μπούσουλα το βιβλίο του Γιαννούση.

 

Κι ο συγγραφέας λέει κάτι αντίστοιχο, με τον δικό του τρόπο. 

Γράφει στην εισαγωγή:

Αυτό που ξέρω είναι πως, με την πάροδο του χρόνου, ένιωσα την ανάγκη να σταθώ λίγο πιο ευλαβικά απέναντι στον έρωτα και την συντροφικότητα, όχι μόνο ως επαγγελματίας αλλά και ως άνθρωπος που έχει και ο ίδιος σταθεί γυμνός μπροστά στα μεγάλα τους ερωτήματα.

 

Σημειώνω πως σε πολλά σημεία του βιβλίου ο συγγραφέας εκφράζει την προσωπική του ψυχική κατάσταση με ειλικρίνεια και ευαισθησία. Δεν κρύβει δυσκολία, κούραση, ευχαρίστηση, ακούγοντας τους άλλους. Συμπορεύεται. 

Λέει: Τα προβλήματα, οι συγκρούσεις, οι εμπλοκές των ζευγαριών, αναδεικνύουν και τις αντίστοιχες διαστάσεις στον ψυχισμό του θεραπευτή. 

 

Στέκομαι λοιπόν ευλαβικά απέναντι στο θέμα, ταυτιζόμενος μαζί του. 

Όμως, αρχίζω αντιστρέφοντας το ερώτημα: πριν τον έρωτα τι;

 

Το ποίημα που σας διάβασα στην αρχή μιλάει για ανέφικτο και τα λοιπά. Φαντάζεται κανείς άνετα τη συναισθηματική μιζέρια που βιώνει ο ποιητής πριν τη μεγάλη ανατροπή, πριν τον μεγάλο έρωτα. Πριν την ερωτική μέθη!

 

Στο βιβλίο, σε κάθε κλινικό περιστατικό που περιγράφει ο Γιώργος Γιαννούσης για το «μετά τον έρωτα», υπάρχει πάντα η εικόνα του πριν. Πριν την συνάντηση, πριν τον έρωτα, αλλά και πριν την απογοήτευση.

 

Για παράδειγμα διαβάζουμε στην σελίδα 94: 

Στις φαντασιώσεις της Ζωής ο Νίκος έμοιαζε μία σίγουρη ομπρέλα, σίγουρη και γερή. Ας βρέξει όσο θέλει η παλιοζωή. Η επιθυμία της, από την αρχή ακόμη του έρωτά τους, ήταν να είναι και να φαίνονται ένα δυνατό ζευγάρι. Σήμερα όμως δεν είναι σίγουρη…

 

Στην περιγραφή αυτού του περιστατικού ο συγγραφέας αφιερώνει αρκετές σελίδες στο πριν. Έτσι μαθαίνουμε για γεγονότα και συναισθήματα που διαμόρφωσαν τον ψυχισμό της Ζωής πριν τη συνάντησή της με τον Νίκο. Θάνατος του μπαμπά της στα δώδεκα, πένθος, διεργασίες ενηλικίωσης ανολοκλήρωτες. Ανεπάρκεια, αίσθημα μειονεξίας, μοναξιά, φόβος να βγει στη ζωή και στη βροχή. Ώσπου ήρθε η ομπρέλα του έρωτα στη ζωή τής Ζωής.

 

Αυτή η ιστορία μου θύμισε το τραγούδι τού Ζωρζ Μπρασένς που σε λίγους στίχους περιγράφει περίπου τα ίδια. «Μια γωνίτσα ομπρέλας για μια γωνίτσα στον παράδεισο». 

 

Σε όλες τις περιπτώσεις, εμφανίζεται ο έρωτας που σιγά-σιγά εξελίσσεται σε δυσφορία ή σύγκρουση, και ακολουθεί η δραματική αναζήτηση της αγάπης. Ο συγγραφέας-ψυχοθεραπευτής γίνεται ο σύμμαχος και συνοδοιπόρος στην αγωνιώδη προσπάθεια των ζευγαριών που ψάχνουν μια ισορροπία μέσα στην καταιγίδα. Η δουλειά του είναι να ανιχνεύσει, και να αναδείξει, αν υπάρχουν ακόμα, ψήγματα ερωτικής αγάπης, σπίθες μισόσβηστες θαμμένες στη στάχτη της πραγματικότητας. Γράφει:

Ωστόσο, παρότι δεν υπάρχουν συνταγές, στην χαοτική κατάσταση που έρχονται είναι σημαντικό, να υπάρχει ένας οδηγός πλοήγησης. Χρειάζονται εκείνη την ώρα ένα σταθερό σημείο αναφοράς. Ένα άτομο, τον θεραπευτή, και το θεραπευτικό πλαίσιο, που θα τους εμπνεύσει σιγουριά και θα τους βοηθήσει μέσα στο χάος τους να εστιάσουν σε κάποια κομβικά σημεία. Από κει θα αρχίσουν να επανακτούν τον έλεγχο, και να χαράξουν μία λειτουργική και επιθυμητή διαδρομή.

 

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην ερωτική κατάσταση-μέθη της αρχής και τον έρωτα-αγάπη που στην καλύτερη περίπτωση ακολουθεί. 

Για την ψυχανάλυση η διαφορά αυτή είναι κεντρική. Σχετίζεται με την έλλειψη, τον ναρκισσισμό και την χρονική στιγμή.

 

Η ερωτική κατάσταση, ο κεραυνοβόλος έρως, το πάθος, η συγχώνευση, είναι μια στιγμή υπερεκτίμησης του άλλου. Γίνεται ο ιδεατός, τοποθετείται πάνω από το εγώ. Είναι ο τέλειος, αυτός που μου λείπει. Τον αγαπώ. Στην ουσία όμως αγαπώ στον άλλον την εικόνα του ιδανικού μου εγώ.

Αρνούμαι την έλλειψη λέγοντας: «μαζί του δεν μου λείπει τίποτα».

Η κατάσταση αυτή είναι ασταθής και παροδική. Εξαντλείται, ραγίζει. Κι όταν το ιδανικό καταρρέει, εμφανίζεται η κούραση, η απογοήτευση ή ακόμη και το μίσος.

Εκτός κι αν μετασχηματιστεί σε αγάπη. Σε σχέση διάρκειας, σε σταθερό δεσμό.

Αυτό θα συμβεί όταν το ρήμα «αγαπώ» δεν σημαίνει συγχωνεύομαι αλλά συνθέτω με την έλλειψη. Όταν αποδέχομαι πως ο άλλος δεν είναι ούτε εγώ, ούτε πλήρης. Διότι η αγάπη δεν είναι έκσταση. Είναι ψυχική εργασία.

 

Η εργασία του ψυχοθεραπευτή Γιαννούση είναι ακριβώς να επιτρέψει και να διευκολύνει την ψυχική εργασία των ανθρώπων που τον εμπιστεύονται την ώρα που η μέθη του έρωτα είναι παρελθόν. 

Στο κεφάλαιο Η απουσία του έρωτα σκοτώνει το γάμο, διαβάζουμε:

 

Τα προβλήματα στις ερωτικές σχέσεις ξεκινούν, όταν περάσει η επήρεια της μέθης του έρωτα. Όταν καταρρεύσει η ψευδαίσθηση, ότι ο ερωτικός σύντροφος μπορεί διαρκώς να συμπληρώνει τον άλλον σε ό,τι του λείπει.

 

Και συνεχίζει εμβαθύνοντας στο θέμα τής φαντασίωσης ότι μπορούμε να αλλάξουμε τον άλλον. Μία φαντασίωση που κυριαρχεί στην δυναμική των συντροφικών σχέσεων. Και μιλάει για «συνεξέλιξη». Η συνεξέλιξη είναι μια κεντρική έννοια στο ψυχοθεραπευτικό σύμπαν του Γιώργου Γιαννούση: 

Εξηγεί: 

Η θεραπευτική διεργασία στα ζευγάρια δεν μπορεί να απομακρύνεται από την βασική παραδοχή ότι οι προσωπικοί μετασχηματισμοί τροφοδοτούν την σχέση. Αν αυτοί συγκλίνουν τότε οι σύντροφοι μπορούν να συν-διαμορφώσουν ένα νέο συμβόλαιο και να δημιουργήσουν νέες συνθήκες στην σχέση τους.

 

Δύσκολο εγχείρημα! Στο βιβλίο ανάμεσα σε πάρα πολλές σκέψεις για τον έρωτα και τις ερωτικές σχέσεις, διανθισμένες με ποίηση, με παρακάμψεις από τη μυθολογία ως το συμπόσιο του Πλάτωνα, παραθέτει πολλές περιπτώσεις ζευγαριών και την εξέλιξη της θεραπείας. 

Γράφει με σεβασμό, με τρυφερότητα θα έλεγα, για τις δυσκολίες που τους έφεραν στο γραφείο του τώρα που πέρασε η μαγεία του έρωτα. Τώρα που ο ψυχοθεραπευτής έχει τη δυνατότητα να δουλέψει μαζί τους. Παραθέτει ένα εξαιρετικό απόσπασμα από τον «Δήμιο τού έρωτα» του Γιάλομ:

Έρωτας και ψυχοθεραπεία είναι μεταξύ τους ασύμβατα. Ο καλός θεραπευτής πολεμάει το σκοτάδι και ζητάει το φως, ενώ ο έρωτας συντηρείται από το μυστήριο και καταρρέει μόλις αρχίσεις να τον εξετάζεις σχολαστικά.

Μεταξύ μας, δεν ξέρω για σένα, Γιώργο, πάντως στο δικό μου γραφείο, ποτέ δεν εμφανίστηκε ερωτευμένος άνθρωπος για να ζητήσει σχολαστική εξέταση της ερωτικής μέθης που βιώνει… 

 

Συνήθως, αναζητάει κάποιος βοήθεια μετά τον έρωτα, όταν η σχέση μπλοκάρει. Την ώρα της από-γοήτευσης.

Όταν, όπως γράφεις, η δυσλειτουργία της σχέσης κάνει ξεκάθαρο πως ο κάθε σύντροφος είναι αντιμέτωπος με προσωπικές αλλαγές που αφενός τις έχει ανάγκη και αφετέρου τις φοβάται.

 

Όπως στην περίπτωση του Σταμάτη και της Έφης, που επιθυμούν να βρουν στην σχέση τους όσα δεν έζησαν ως παιδιά, που ελπίζουν στον γάμο σαν επανορθωτική εμπειρία. 

 

Ο συγγραφέας σε αυτό το πλούσιο βιβλίο, περιγράφει πολλές περιπτώσεις ζευγαριών και δεν γίνεται, φυσικά, να τις αναφέρω όλες. Η καθεμιά με τις ιδιαιτερότητές της.

Όπως εκείνη τής Ευτυχίας και τού Δημήτρη με κατάθλιψη.

Όπως η περίπτωση τής Νάνσυς και τού Πάνου, όπου γίνεται λόγος για φίλους με πλεονεκτήματα.

Κι άλλες περιπτώσεις: 

Η Κωνσταντίνα και ο Κώστας, και μετά ο Μάκης. Ο συγγραφέας μιλάει για ενέργεια από τις προβληματικές σχέσεις, οι οποίες δίνουν ένα νόημα ύπαρξης και παράλληλα προετοιμάζουν για την επόμενη δραπέτευση.

Ένα άλλο ζευγάρι όπου η πρώην σύζυγος συναντά έναν πρόσφατο έρωτα. Γι’ αυτούς γράφει πως «ελευθερία δεν σημαίνει απώλεια δέσμευσης και δέσμευση δεν σημαίνει απώλεια ελευθερίας». Ωραίο και εύστοχο!

Η Ματίνα με τον Γιάννη που τον άφησε για τον Κώστα με μια αίσθηση της επανάληψης. Που καταλήγει λέγοντας (ή τραγουδώντας): θέλω να ζήσω ελεύθερη με την δική μου ταυτότητα πια.

 

Ανάμεσα σ’ όλα αυτά ο συγγραφέας προσφέρει αποσπάσματα άλλων συγγραφέων που ασχολήθηκαν με το θέμα. Σαν εκείνο του Χόρχε Μπουκάι με τον πανάρχαιο ινδιάνικο μύθο με το γεράκι και τον αετό. Εξαιρετικό!

 

Μέσα στην ποικιλία των περιστατικών του βιβλίου δεν λείπει και η ψυχοσωματική ασθένεια. Όπως στην περίπτωση τής Αφροδίτης με την πολύ ιδιαίτερη σχέση με ένα άλλο καταστροφικό αρσενικό, τον καρκίνο. Ή η ενοχική σχέση μιας γυναίκας με το φαγητό, ο γάμος της, και η ερημιά της εγκατάλειψης.

Ξεχώρισα μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση, της Μερόπης, εγγονή της αντάρτισσας Μερόπης, και κόρη επαναστάτριας, όπου παρουσιάζεται η προσπάθεια για ένα νέο συμβόλαιο συντροφικής σχέσης.

Ή πάλι, μια άλλη ιστορία ζευγαριού με το ενδιαφέρον παράδοξο τού να πρέπει να πονάς τον άλλον για να είσαι μαζί του.

Σας αφήνω να ανακαλύψετε τις λεπτομέρειες στο βιβλίο.

 

Για όλες αυτές οι περιπτώσεις ο συγγραφέας-θεραπευτής γράφει με αναστοχαστική διάθεση και οι διηγήσεις εξελίσσονται ως λογοτεχνικά δημιουργήματα. Δίνει πολλά στοιχεία της θεραπείας που ακολουθείται. 

Μας λέει πώς διερευνά τα κυκλικά μοτίβα επικοινωνίας, τους ρόλους, τις συμμαχίες, τα όρια και τις επαναλαμβανόμενες αλληλεπιδράσεις. Το ερώτημα πάντα είναι πως συντηρείται ο κύκλος και όχι το «ποιος έχει δίκιο;».

Το σύμπτωμα αντιμετωπίζεται ως λειτουργικό μέσα στο σύστημα, μέσα στο ζευγάρι. 

Με την αναπλαισίωση μέσα στις συνεδρίες οι συμπεριφορές αποκτούν νέο νόημα, οι συγκρούσεις και οι γκρίνιες μπορούν να ιδωθούν σαν μία αγωνιώδης προσπάθεια σύνδεσης.

Το ζευγάρι καλείται να πειραματιστεί με νέες επικοινωνίες και κινήσεις, αλλαγές ρόλων και ορίων. Εδραιώνεται έτσι μια νέα ισορροπία μια πιο λειτουργική μορφή, όταν αυτό είναι εφικτό.

Οι άνθρωποι δεν αλλάζουν, μπορεί όμως να αλλάξει η σχέση ανάμεσα στους πρώην ερωτευμένους.

 

Γράφει ο Γιαννούσης στον επίλογο:

Κάθε ζευγάρι που περιγράφεται σε αυτό το βιβλίο προσέγγισε το ερώτημα «μετά τον έρωτα τι;» μέσα από την προσωπική του διαδρομή. Μία διαδρομή που δεν παρουσιάζεται ως ολοκληρωμένη καταγραφή της θεραπευτικής τους πορείας, αλλά σαν μια δυναμική αποτύπωση των σημαντικών διεργασιών που εμφανίζονται σε κάθε περίπτωση.

 

Στη διαδρομή αυτή κεντρική θέση έχει ο λόγος. Τα λόγια. Η διήγηση. Όπως σε όλα τα μοντέλα ψυχοθεραπείας, οι άνθρωποι μιλούν για να καταλάβουν, για να συνδέσουν, και να αλλάξουν ίσως την ροή των συναισθημάτων. 

Ο λόγος είναι το κύριο εργαλείο μετασχηματισμού στη θεραπεία ζευγαριού. Να μετατραπεί το άρρητο συναίσθημα (φόβος, θυμός, ζήλεια, ματαίωση) σε αφηγήσιμο βίωμα.

Ο Γιώργος Γιαννούσης εκθέτει αναλυτικά τον στόχο της συμβουλευτικής ψυχοθεραπείας ζευγαριών. Αναλυτικά, και θα πρόσθετα και μεθοδικά.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως πρόκειται για ένα έργο χτισμένο με μεθοδική επιμονή και εσωτερική πειθαρχία, που αναπτύσσεται σε κεφάλαια και υποκεφάλαια σαν προσεκτικά χαραγμένη διαδρομή σκέψης. 

Θυμίζει ερευνητικό πόνημα με την εξής ιδιαιτερότητα: Την πρωτοτυπία στις διατυπώσεις των τίτλων. Χωρίς να χάνει τη ζωντάνια του λόγου και την ευαισθησία της έκφρασης, οργανώνει το υλικό του με αρχιτεκτονική ακρίβεια και στοχαστική συνέπεια. Με πλάνο να παρουσιαστεί η εργασία και ο τελικός στόχος της θεραπείας ζεύγους. Που είναι ο εξής: 

Μέσα από τη βελτίωση της επικοινωνίας και της συναισθηματικής σύνδεσης να ενισχυθεί η ικανότητα των δυο μελών να ακούν, να εκφράζονται και να συνδιαμορφώνουν λύσεις. 

 

Για να κλείσω αυτή τη μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου βιβλίου, θα επανέλθω στο πρώτο μου ανατρεπτικό ερώτημα «Πριν τον έρωτα τι;»

Διαβάζοντας τα κείμενά σου, αγαπητέ Γιώργο, όλα σχεδόν με παρέπεμπαν στο «πριν». Όλες σου οι αναφορές, και είναι πολλές, στο παρελθόν των θεραπευόμενών σου με γοήτευσαν. Όλα γραμμένα με γλαφυρότητα, με λογοτεχνικό ύφος, έτοιμα να γίνουν καθρέφτης για τα τραύματα του καθένα μας. Έτοιμα να μας μιλήσουν για τις, επώδυνες και μη, εμπειρίες του καθένα μας.

Τα παιδικά τραύματα, οι πρώιμες σχέσεις με τους γονείς, τα αδέλφια, την μικρή ή μεγάλη κοινωνία στην οποία μεγάλωσαν! Αλλά επίσης τα ψυχικά τραύματα μέσα στο συλλογικό τραύμα, σε εξαιρετικές διηγήσεις των μικρών ατομικών ιστοριών μέσα στην μεγάλη Ιστορία με γιώτα κεφαλαίο. Όπως η συγκινητική οικογενειακή ιστορία της Μερόπης. Όπως οι διαγενεαλογικές κληρονομιές ιδιαιτερότητας και πόνου που έρχονται στην επιφάνεια μέσα στις θεραπείες που διηγείσαι.

Έτυχε, Γιώργο, να διαβάσω  πρόσφατα κάπου αλλού ένα κείμενό σου, πιο προσωπικό, πιο αυθόρμητο, ας μου επιτρέψεις να αντιγράψω λίγες γραμμές που έχουν σχέση με τη δουλειά στο γραφείο σου:

Γράφεις εκεί μεταξύ άλλων:

Έχω ωστόσο την ευκαιρία να αποδώσω τις πρόσκαιρες συγκυριακές δυσκολίες σε ευρύτερα υπαρξιακά ζητήματα, από τα οποία αυτές αναδύονται και να ταξιδέψω με τους θεραπευόμενούς μου στο σύμπαν του ασυνειδήτου, επιχειρώντας επιπροσθέτως την υπαρξιακή του διασύνδεση με το βίωμα της καθημερινότητας. 

 

Καταλήγοντας, θα έλεγα πως κοινός στόχος των διαφόρων ειδών ψυχοθεραπείας είναι να φωτίσουν τα σκοτεινά δωμάτια της ψυχής, να εκφράσουν το ανείπωτο, να μετατρέψουν τον άναρθρο πόνο σε λόγο και να βοηθήσουν τον άνθρωπο να κατοικήσει τον εαυτό του με περισσότερη συνείδηση, συμφιλίωση και ελευθερία.

Όπως εσύ ο ίδιος το αναφέρεις σε απόσπασμα από παλαιότερο βιβλίο σου:

η ψυχοθεραπεία διαμορφώνει το πλαίσιο της ιστορικής κατανόησης, για το τι συνέβη σε κάθε άνθρωπο, σε κάθε οικογένεια, σε κάθε σύστημα.

Ή όπως είπε ο Σανταγιάνα, όποιος αγνοεί το παρελθόν του (το ρήμα «αγνοεί» με τις δυο του έννοιες) είναι καταδικασμένος να το επαναλαμβάνει.

Και, θυμίζοντας την ευχή τής Κωνσταντίας Χαλδούπη στον πρόλογο, θα πω πως το βιβλίο σου αξίζει για συνοδοιπόρος στο δύσκολο αλλά γοητευτικό ταξίδι από το πριν στο μετά. Από την ανάγκη… στην ελευθερία, από την επιθυμία… στη βαθιά αγάπη. 

                                                    Γιάννης Βαϊτσαράς

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

Φωτογραφία: Δημήτρης Πέτρου

Μετά την ιδιαίτερα θερμή ανταπόκριση του κοινού στην πρώτη παρουσίαση στη Θεσσαλονίκη, το θεατρικό αναλόγιο «ΑΠΩΛΕΙΕΣ» επανέρχεται για μία νέα συνάντηση.

Η επανάληψη του δρώμενου δίνει την ευκαιρία σε όσους δεν μπόρεσαν να παρευρεθούν, αλλά και σε εκείνους που επιθυμούν να το ξανασυναντήσουν, να παρακολουθήσουν ένα έργο λόγου που κινείται ανάμεσα στη λογοτεχνία, το θέατρο και την ψυχαναλυτική ακρόαση.

Το θεατρικό αναλόγιο «ΑΠΩΛΕΙΕΣ» εστιάζει στη σκηνική παρουσία του λόγου και στη σχέση του με τη μνήμη, την απώλεια και τη σιωπή, μέσα από μια λιτή, συγκεντρωμένη μορφή που προτάσσει την ακρόαση και την εμπειρία της κοινής παρουσίας.

📍 Θεσσαλονίκη
📅 Σάββατο 31 Ιανουαρίου 2026
⏰ Ώρα: 20:00
📌 Χώρος: ΕΝΕΚΕΝ, Πρόξενου Κορομηλά 37

Θεατρικό αναλόγιο ΑΠΩΛΕΙΕΣ

Στο ψυχαναλυτικό γραφείο. 

Ακούγονται ιστορίες απωλειών που διασταυρώνονται μεταξύ τους αλλά και με τη ζωή τού ψυχολόγου. Μέσα από τις συνεδρίες ξετυλίγεται μια πορεία επεξεργασίας πένθους, ενοχής και αναζήτησης της αλήθειας. 

Ο πόνος τού αναλυτή γίνεται το αθέατο κέντρο του έργου.

Στο όριο ανάμεσα στην ανάλυση και την ποίηση, τα λόγια των ασθενών γίνονται καθρέφτες και διέξοδος στο φως. 

Μια εξομολόγηση για το πένθος, τον έρωτα, και την προσπάθεια συμφιλίωσης με την απουσία.

ΑΠΩΛΕΙΕΣ, θεατρικό αναλόγιο

του ψυχαναλυτή Γιάννη Βαϊτσαρά

Με τους Νίκο Κουμαριά, Μαρία Αμανατίδου, Κυριάκο Δανιηλίδη

Βίντεο: Φώτης Μαρκάδας

Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό

Σάββατο 13/12/25 στις 20:30

στο ΕΝΕΚΕΝ, Πρ. Κορομηλά 37, Θεσσαλονίκη

Είσοδος ελεύθερη

ΣΥΜΠΤΩΜΑ - ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ - ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

 Καφέ Ψ,

Αθήνα Σάββατο 8 Μαρτίου 2025

Καφενείο του Λουκά,

Παγκράτι

Στο βίντεο: έργο Ν. Αγγελίδη

Καλησπέρα σας.

Σας ευχαριστώ που είστε απόψε μαζί μας.

Ευχαριστώ το καφενείο τού Λουκά και τους φίλους του, τους φίλους μας, για την φιλοξενία!

 

Φέτος συμπληρώνονται δεκαπέντε χρόνια ύπαρξης των «καφέ ψ».

 

Η αρχή. 2010.

Ήταν η εποχή που είχα γράψει τα πρώτα μου βιβλία, τα «Διηγήματα ψ», και το «Ακούω όπως Αγαπάω». Μιλούσαν για φανταστικές περιπτώσεις ψυχοθεραπείας που ήταν παραποιημένα πραγματικά περιστατικά, κάτι σαν μίξη μυθοπλασίας και ημερολογίου, προσωπικές εμπειρίες και σκέψεις ενός ψυχοθεραπευτή.

Τώρα που τα σκέφτομαι από απόσταση,   τα κείμενα εκείνα εξέφραζαν κυρίως την αγάπη αλλά και την αγωνία για το μοναχικό και άκρως ιδιαίτερο επάγγελμα, αυτό του ψυχοθεραπευτή. Η αγωνία αυτή δεν με εγκατέλειψε ποτέ. Θα την εντοπίσετε άλλωστε και στο διήγημα που θα σας παρουσιάσουμε με το βίντεο απόψε.

Τα κείμενα εκείνων των πρώτων «καφέ ψ» ήταν ήδη γραμμένα, αλλά ως πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας έψαχνα εκδότη. Τότε ήταν ακόμη δικά μου, πριν παραδοθούν στο κοινό, στην κριτική και στην έκθεση.

 

Τότε είχα την ιδέα του καφέ Ψ.

Θα προσκαλούσα όποιον έχει ενδιαφέρον για θέματα ψυχολογίας και ψυχανάλυσης, θα διαβάζαμε ένα-δυο κείμενα από τα χειρόγραφά μου και θα μιλούσαμε. Τα γραπτά θα έβρισκαν αποδέκτη, σε πείσμα των δυσκολιών που συναντούσα με τους εκδότες. Και συγχρόνως τα κείμενα αυτά θα έδιναν την αφορμή για ενδιαφέρουσες ανταλλαγές σκέψεων με τους ακροατές.

Και η προσπάθεια πέτυχε. Το καφέ ψ γεννήθηκε.

 

Άνοιξη τού 2010 λοιπόν, βρισκόμαστε  στο βιβλιοπωλείο – καφέ Έναστρον, στη Σόλωνος.

Μερικοί από σας ίσως τα θυμάστε αυτά

 

Τρεις φίλοι ηθοποιοί που διάβαζαν τα διηγήματα, και παρόντες αρκετοί γνωστοί και φίλοι, καθώς και κάποιοι «περίεργοι» που είχαν δει κάπου την ανακοίνωση της εκδήλωσης.

Πρέπει να πούμε πως για την ψυχολογία, την ψυχανάλυση και την ψυχοθεραπεία η δεκαπενταετία αυτή ήταν καταλυτική. Οι αλλαγές που παρατηρούμε στην νοοτροπία των Ελλήνων ως προς τα επαγγέλματα αυτά είναι τεράστιες.

Όταν γεννήθηκε το καφέ ψ, οι έννοιες που συζητούσαμε εκεί ήταν για πολλούς άγνωστες και συγχρόνως  αινιγματικές αλλά και ελκυστικές.

 

Σήμερα είμαστε, είσαστε, όλοι, πολύ περισσότερο εξοικειωμένοι με τα περί ψυχολογίας. Έννοιες και όροι που κάποτε ήταν άγνωστες λέξεις μπήκαν στις καθημερινές κουβέντες μας στις παρέες και στις οικογένειες. 

Οι σχολές, οι εταιρείες και τα ινστιτούτα που προσφέρουν εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία έχουν πολλαπλασιαστεί. 

Συγχρόνως, δεδομένων των δύσκολων συνθηκών στην εξέλιξη της κοινωνίας, τα αιτήματα των συμπολιτών μας για ψυχολογική βοήθεια έχουν εκτιναχθεί ψηλά. 

 

Κι όμως! Αν και η κοινωνία έχει εξοικειωθεί με την ορολογία της ψυχοθεραπείας, η ουσιαστική, η αποτελεσματική ψυχοθεραπεία παραμένει το μεγάλο ζητούμενο. 

Διότι, η λογική κατάκτηση και κατανόηση των αντίστοιχων ψυχολογικών εννοιών, δηλαδή η γνώση, απέχει πολύ από την ουσιαστική διεργασία του ψυχισμού μας. 

 

Πολλοί μιλούν για ψυχολογία σήμερα. Πολλοί μας ζητούν ραντεβού στο γραφείο μας. 

Λίγοι όμως θα κάνουν το ταξίδι. Λίγοι θα καταφέρουν την επεξεργασία και τη βουτιά στο υποσυνείδητο ώστε δουλεύοντας τον ψυχισμό τους, να αποχωριστούν τα συμπτώματά τους. Για να γίνει αυτό χρειάζεται απόφαση, επιμονή, εμπιστοσύνη στην θεραπεύτρια ή στον θεραπευτή.

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία παραμένει μια μεγάλη δυσκολία, ένα μεγάλο και συχνά ανυπέρβλητο εμπόδιο.

 

Τρομερά μου συμπτώματα, μη με εγκαταλείπετε!

Τι θ’ απογίνω χωρίς εσάς;

 

Τα συμπτώματα, που είναι η εξωτερίκευση των ασυνείδητων ψυχικών συγκρούσεων, έχουν εγκατασταθεί στη ζωή μας με τρόπο τόσο εξουσιαστικό που είναι δύσκολο να τα αποχωριστούμε.

Όσο δυσάρεστα κι επώδυνα κι αν είναι, κρύβουν μια ψυχική ικανοποίηση, που η λογική και η συνείδηση αδυνατούν να κατανοήσουν.

Έτσι, ενώ η έννοια της ψυχοθεραπείας έχει μπει πια για τα καλά στην πραγματικότητα γύρω μας, συνήθως δεν είναι η πρώτη επιλογή.

Τα ψυχοφάρμακα, ή άλλες πιο «λάιτ» μέθοδοι μοιάζουν ελκυστικότερες. 

Στο «καφέ Ψ» θα μιλήσουμε για τις παράπλευρες ωφέλειες των ψυχολογικών συμπτωμάτων και διαταραχών. Πώς γραπώνονται πάνω μας και εμείς από αυτά.

Γι’ αυτό δεν είναι εύκολος ο δρόμος της ψυχοθεραπείας. Ισχύει σε γυναίκες και άνδρες, καθώς το υποσυνείδητο αγνοεί τα φύλα.

Όσο για την θεραπεύτρια ή τον θεραπευτή μόνιμη έγνοια και φροντίδα τους  είναι, παραδόξως, να ξεχάσουν φύλο, όνομα και ιδιότητα αυτού που φροντίζουν. Να ξεχάσουν οι ίδιοι για να αφήσουν χώρο να θυμηθεί ο άλλος. Αυτός ή αυτή που ταλαιπωρείται από συμπτώματα. Να θυμηθεί και να συνδέσει. Ώστε οι διαταραχές, από «πολύτιμες ταλαιπωρίες» που είναι, να εξελιχθούν σε αμελητέες λεπτομέρειες της διάθεσης, δίχως αξία και επιρροή, δίχως δέσμευση. 

Η απελευθέρωση αυτή είναι ένας από τους κύριους στόχους της ψυχανάλυσης.

 

Σύμπτωμα- αντίσταση- ψυχοθεραπεία. 

 

Το σύμπτωμα είναι ένδειξη ή εκδήλωση μιας ψυχολογικής ή ψυχιατρικής διαταραχής. Μπορεί να είναι συναίσθημα, σκέψη ή συμπεριφορά που δείχνει ότι κάτι δε λειτουργεί φυσιολογικά στην ψυχική κατάσταση του ατόμου. 

Τα συμπτώματα μπορεί να είναι 

-συναισθηματικά όπως θλίψη, άγχος, θυμός, 

-γνωστικά όπως αρνητικές σκέψεις, δυσκολίες συγκέντρωσης και, όπως μπορεί να μας μιλήσει διεξοδικά ένας φίλος μας εδώ, ένα κορυφαίο σύμπτωμα, η δυσλεξία!!!

μπορεί να είναι 

-σωματικά, όπως κόπωση, ταχυπαλμία, αϋπνία και λοιπά 

και τέλος 

-συμπεριφορικά όπως απομόνωση ή αυτοκαταστροφικές τάσεις.

 

Στην ψυχανάλυση ο όρος σύμπτωμα έχει μια βαθύτερη σημασία καθώς θεωρείται αποτέλεσμα εσωτερικών συγκρούσεων η απωθημένων επιθυμιών. Για την ψυχανάλυση κύριος υπεύθυνος για τις ψυχικές συγκρούσεις και την εμφάνισή τους (ή όχι) στην πραγματικότητά μας είναι το υποσυνείδητο.

 

Ο άνθρωπος λοιπόν παίρνει το σινιάλο, παίρνει το μήνυμα ότι κάτι δεν πάει καλά. Και η συχνότερη μορφή αντίδρασης έως τώρα ήταν η φαντασίωση της παντοδυναμίας, θα τα καταφέρω μια χαρά μόνος μου. Δυστυχώς όμως αποδεικνύεται σύντομα ότι αυτό δεν είναι παρά μια φαντασίωση.

 

Η φαντασίωση αυτή είναι κομμάτι αυτού που ονομάζουμε αντίσταση. Αντίσταση στην ψυχοθεραπεία, αντίσταση στην ενδοσκόπηση, αντίσταση στην οποιαδήποτε διερεύνηση του υποσυνείδητου, αντίσταση τελικά στην οποιαδήποτε αλλαγή.

 

Θα σας πω τώρα μία ενδιαφέρουσα ιστορία που μπορεί να φωτίσει την προσκόλληση στο σύμπτωμα και την αντίσταση στην ψυχοθεραπεία, δηλαδή αντίσταση στην αλλαγή λειτουργίας του ψυχισμού:

 

Κρίσεις πανικού. Ένα σύμπτωμα πολύ συχνό στην εποχή μας, συχνότερο, θα έλεγα, στους άντρες, και μάλιστα τους νέους άνδρες. Νομίζω πως όλοι τις γνωρίζουμε, είναι αυτές οι πολύ δυσάρεστες καταστάσεις όπου νιώθουμε ότι χανόμαστε, ή ότι χάνουμε τα λογικά μας. Εφίδρωση, ταχυκαρδία, τα γόνατα λυγίζουν, ζαλάδες και λοιπά. Διαρκούν λίγα λεπτά, 10 με 20, αλλά αρκούν για να μας πανικοβάλλουν.

 

Η λέξη πανικός που προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά σχετίζεται με τον θεό Πάνα. Ήταν ο θεός των βοσκών, της φύσης, του δάσους. 

Η μυθολογία λέει πως ο θεός αυτός εμφανιζόταν ξαφνικά με δυνατούς θορύβους, έσπαγαν κλαδιά, ακούγονταν κραυγές, και τρόμαζε έτσι ανθρώπους και ζώα. Οι ξαφνικοί αυτοί κρότοι και θόρυβοι δημιουργούσαν τον πανικό.

 

Υπάρχει όμως και μία συνέχεια. Ο θεός Πάνας σχετιζόταν με την Ηχώ. Που ήταν μία νύμφη της ελληνικής μυθολογίας, γνωστή για την όμορφη φωνή της και για την τραγική της μοίρα. Η Ηχώ ήταν ερωτευμένη με τον πανέμορφο νέο τον Νάρκισσο.

 

Σύμφωνα τώρα με έναν άλλο μύθο ο θεός Πάνας ερωτεύτηκε την Ηχώ αλλά εκείνη δεν ανταποκρίθηκε. Από ζήλεια ή θυμό ο Πάνας έστειλε τους βοσκούς του να την διαμελίσουν. Η Γαία λυπήθηκε τη φωνή της και την άφησε να ζήσει αιώνια μέσα στη φύση ως ηχώ, ως αντίλαλος.

 

Καταλαβαίνουμε λοιπόν τώρα πως με τον ψυχολογικό όρο «κρίσεις πανικού» μιλάμε για έναν τρομερό φόβο που προέρχεται από έναν αντίλαλο. Με άλλα λόγια μας κατακεραυνώνει ένας τρόμος, μια κραυγή, που προέρχεται από τον ίδιο μας τον εαυτό και που επιστρέφει σε εμάς σαν σύμπτωμα. Ας μην ξεχνάμε πως η Ηχώ ήταν ερωτευμένη με τον Νάρκισσο!

 

Ο άνθρωπος υποφέρει από τις κρίσεις πανικού. Βλέπουμε όμως ότι σε αυτό εμπλέκονται θέματα του έρωτα, του ναρκισσισμού, τραγικών ιστοριών της ζωής. Ε, και δεν είναι πολύ εύκολο να τα αποχωριστεί κάποιος. Στην ουσία δεν είναι εύκολο να αρνηθείς ένα κομμάτι του εαυτού σου, όσο κι αν αυτός είναι ενοχλητικός, πολλές φορές βασανιστικός. 

Έχει τύχει να ακούσω στο γραφείο κάποιον να μου λέει πως δεν μπορεί να φανταστεί τον εαυτό του δίχως τα συμπτώματα:

-Δηλαδή, λέει, αναρωτιέμαι πώς θα είναι χωρίς αυτά; Έχω προσαρμόσει όλη μου τη ζωή, την καθημερινότητά μου, σε σχέση με αυτά τα συμπτώματα. Πως μπορώ να ζήσω δίχως αυτά; 

 

Μπορώ εδώ τώρα να σας εκμυστηρευτώ πως αυτό το τελευταίο ήταν κάτι που και εγώ ο ίδιος μια φορά είχα εκφράσει στον ψυχαναλυτή μου. Και εκείνος με το γνωστό του παγερό και γειωμένο ύφος, μου απάντησε ξερά:

-Μα δεν βλέπετε πόσο σας στοιχίζουν όλα αυτά; Εδώ η συνεδρία μας τελείωσε. 50 € παρακαλώ. 

 

 

Σήμερα, ακολουθώντας την αρχική ιδέα των ιστορικών πια καφέ ψ του 2010, θα ακούσουμε δύο διηγήματα, το δεύτερο θα είναι στο βίντεο που ετοιμάσαμε με τον Φώτη Μαρκάδα. 

Στη συνέχεια θα μιλήσουμε για τους όρους και τις ψυχολογικές έννοιες που προκύπτουν από την ακρόαση.

 

Πριν το διήγημα, για να μπούμε στο κλίμα, ας ακούσουμε την τοποθέτηση στο θέμα μας, μια νέα φωνή. Που φέρνει ένα φρέσκο βλέμμα, μια πιο σύγχρονη οπτική στην υπόθεση της ψυχοθεραπείας. Ας γνωρίσουμε έναν νεότερο ψυχοθεραπευτή. 

 

Έχει εκπαιδευτεί στη συστημική προσέγγιση ασχολείται με ατομική θεραπεία ενηλίκων , θεραπεία ζεύγους, ομάδας και οικογένειας.

 

Το καφέ ψ καλωσορίζει με χαρά τον Θανάση Γιαννουλή. 

  

Το "καφέ Ψ" επιστρέφει

Φέτος συμπληρώνονται δεκαπέντε χρόνια ύπαρξης του "καφέ Ψ".

 Ξεκινήσαμε την άνοιξη του 2010, στο βιβλιο-καφέ Έναστρον, στην Αθήνα.

πρόσκληση από τα "ιστορικά" καφέ ψ 

Ακολούθησαν άλλα στέκια, το Λεξικοπωλείο στην Αθήνα, το Γαλλικό Ινστιτούτο και ο πολυχώρος Ένεκεν στη Θεσσαλονίκη, ο πολυχώρος Φουντούλη στο Βόλο... 

Μετά μας βρήκε η πανδημία. Και όλα σίγησαν...

Το καφέ Ψ επιστρέφει φέτος. 

23/2/25 Βόλος

Ακολουθώντας την αρχική ιδέα των ιστορικών πια καφέ ψ του 2009, ακούσαμε ένα διήγημα. Στη συνέχεια μιλήσαμε για τους όρους και τις ψυχολογικές έννοιες που προέκυψαν από την ακρόαση.

Στην Αθήνα θα συναντηθούμε το Σάββατο 8 Μαρτίου στο καφενείο του Λουκά, στο Παγκράτι.

Τρομερά μου συμπτώματα, μη με εγκαταλείπετε!

Τι θ’ απογίνω χωρίς εσάς;

 

Τα συμπτώματα, που είναι η εξωτερίκευση των ασυνείδητων ψυχικών συγκρούσεων, έχουν εγκατασταθεί στη ζωή μας με τρόπο τόσο εξουσιαστικό που είναι δύσκολο να τα αποχωριστούμε.

Όσο δυσάρεστα κι επώδυνα κι αν είναι, κρύβουν μια ψυχική ικανοποίηση, που η λογική και η συνείδηση αδυνατούν να κατανοήσουν.

Έτσι, ενώ η έννοια της ψυχοθεραπείας έχει μπει πια για τα καλά στην πραγματικότητα γύρω μας, συνήθως δεν είναι η πρώτη επιλογή.

Τα ψυχοφάρμακα, ή άλλες πιο «λάιτ» μέθοδοι μοιάζουν ελκυστικότερες. 

Στο «καφέ Ψ» θα μιλήσουμε για τις παράπλευρες ωφέλειες των ψυχολογικών συμπτωμάτων και διαταραχών. Πώς γραπώνονται πάνω μας και εμείς από αυτά.

Γι’ αυτό δεν είναι εύκολος ο δρόμος της ψυχοθεραπείας. Ισχύει σε γυναίκες και άνδρες, καθώς το υποσυνείδητο αγνοεί τα φύλα.

Όσο για την θεραπεύτρια ή τον θεραπευτή μόνιμη έγνοια και φροντίδα τους  είναι, παραδόξως, να ξεχάσουν φύλο, όνομα και ιδιότητα αυτού που φροντίζουν. Να ξεχάσουν οι ίδιοι για να αφήσουν χώρο να θυμηθεί ο άλλος. Αυτός ή αυτή που ταλαιπωρείται από συμπτώματα. Να θυμηθεί και να συνδέσει. Ώστε οι διαταραχές, από «πολύτιμες ταλαιπωρίες» που είναι, να εξελιχθούν σε αμελητέες λεπτομέρειες της διάθεσης, δίχως αξία και επιρροή, δίχως δέσμευση. 

Η απελευθέρωση αυτή είναι ένας από τους κύριους στόχους της ψυχανάλυσης.

Πριν την προβολή του βίντεο με το διήγημα, για να μπούμε στο κλίμα, θα ακούσουμε την τοποθέτηση στο θέμα μας, έναν νεώτερο ψυχοθεραπευτή, μια νέα φωνή. Που φέρνει ένα φρέσκο βλέμμα, μια πιο σύγχρονη οπτική στην υπόθεση της ψυχοθεραπείας.

Το καφέ ψ καλωσορίζει με χαρά τον Θανάση Γιαννουλή.