Τετάρτη 29 Απριλίου 2020

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΑ «ΚΑΤΑΦΥΓΙΑ ΟΝΕΙΡΩΝ»


Κείμενο του συγγραφέα Διονύση Παπακώστα:

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΑ «ΚΑΤΑΦΥΓΙΑ ΟΝΕΙΡΩΝ» ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΪΤΣΑΡΑ

Ο τίτλος μου έφερε στο νου το τραγούδι:
«όνειρα που για μια νύχτα μόνο
όνειρα που κρατούν μια βραδιά
σβήνουν πάντα πριν ξημερώσει
και μαραίνουν τα λούλουδα
που χεις μες στην καρδιά»

Και δικαίως! Kαθώς άρχισα να διαβάζω, ένιωσα πως ο συγγραφέας αλλά και ψυχαναλυτής, μάς εκθέτει και ερμηνεύει την γένηση, ανάπτυξη και κατάληξη των ονείρων. Εκθέτει και ερμηνεύει το βασικό περιβάλλον (έμψυχο και άψυχο) της γέννησης, ανάπτυξης και κατάληξης των ονείρων, αλλά και ως αρχιτέκτων,  μας εκθέτει και ερμηνεύει την γέννηση και διαμόρφωση των ονείρων στο χωρικό περιβάλλον μεσα στο οποιο εξελίσσεται ένας ψυχισμός.
Όλα αυτά μου προκάλεσαν αναμνήσεις, συγκινήσεις, καημούς, θλίψεις, νοσταλγίες, μου έφεραν στην σκέψη τις απώλειες και τις παρηγοριές. Όλα αυτά με οδηγούν στο να τα καταθέσω, γιατί μου είναι έντονα, ως ψυχαναλυόμενος από τα «Καταφύγια ονείρων». Άλλη μια ευκαιρία που μου δίνεται από τα τόσα βιβλία του Γιάννη Βαϊτσαρα και τον ευχαριστώ γι αυτό. 
Με τον Γιάννη Βαϊτσαρά έχουμε κάτι κοινό. Είμαστε αμφοτεροι από επαρχία, είμαστε μεγαλωμενοι σε σπίτι και όχι διαμέρισμα, έχουμε βιώσει ανάλογες διαπροσωπικές σχέσεις, ανάλογα παιχνίδια μέσα στα σπίτια, σε κήπους, αυλές, μεγάλα δωμάτια, κελάρια, παλιά σπίτια της γειτονιάς αλλά και σε ζωντανά σπίτια από πέτρα, ξύλο και κεραμίδια «ατάκτως ερριμμένα», όπως το διατυπώνει , κατά την έκφραση των τότε δασκάλων. 
Έτσι, άρχισαν οι αναμνήσεις από τα καταφύγια των ονείρων της νηπιακής ηλικίας, της παιδικής ηλικίας, της εφηβικής ηλικίας, όπου ο τόπος και ο χρόνος είναι παραδείσιος, ασφαλής, προστατευτικός αλλά «παρήλθον του έαρος αι γλυκείαι ημέραι». Αργότερα η αφύπνιση στο καταφύγιο. Πέφτουν οι μεγάλες ξύλινες μπάρες και οι κλειδαριές σκουριάζουν στις βαριές ξυλόπορτες και οι ξυλόπορτες σφηνώνουν όσο και να κραυγάζει η αρχή της ηδονής προς τον χαμένο παράδεισο. Ας θυμηθούμε με σεβασμό και με συγκίνηση το «Άρατε πύλας, οι άρχοντες ημών και επάρθητε, πύλαι αιώνιαι και εισελέυσεται ο βασιλεύς της δόξης». Δεν θα μπορούσαμε να ταυτίσουμε τον βασιλιά της δόξης με τη γέννηση της επιθυμίας; Δεν θα μπορούσαμε να ταυτίσουμε τον χαμένο παράδεισο με τη μήτρα ή με το σπίτι που μεγαλώσαμε; Γεμάτες οι αναμνήσεις από τους θανόντες ηλικιωμένους οικοδεσπότες αλλά και τους μετοικίσαντες μεσήλικες από τα σπίτια με τα όνειρα των κατιόντων.
Έτσι, με την αφύπνιση,  η αρχή της πραγματικότητας μας υπαγορεύει εκφράσεις όπως «είναι κακό στην άμμο να χτίζεις παλάτια», «θα χτίσω στα σύννεφα», «όνειρα θερινής νυκτός» (σελ.24-25)....
Όταν η ανάμνηση κούρασε, απωθήθηκε στο υποσυνείδητο, το όνειρο οικοδομούσε, η συγκίνηση απέκρυπτε, η στέρηση υπαγόρευε τις απωθημένες επιθυμίες, τη μετάθεση, τον συμβολισμό και το όνειρο σου χαμογελούσε, ήταν το καταφύγιο έναντι του μεγάλου χαμένου ΚΕΝΟΥ. 
Το ΚΕΝΟ δισυπόστατο, όπως ερμηνεύεται στο προκείμενο βιβλίο, αλλά ουσιαστικά έντονο και προβληματογενεσιουργό, ο ψυχικός προβληματισμός, το «υπερβολικά γεμάτο» όπως μας εξηγεί ο ψυχαναλυτής, οδηγεί το άτομο στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι. Αντίθετα, μας εξηγεί ο αρχιτέκτονας για το μεγάλο κενό του οίκου και τον προαύλιο χώρο που ζήσαμε και θυμόμαστε. Μας είχε αναπτύξει την φαντασία του παιχνιδιού και τα ευχάριστα και δημιουργικά παρεπόμενα όπως η ψυχική ισορροπία. Συμβολικά αναφέρεται «η χρησιμότητα του αχρήστου», ο αγώνας ενάντια στον κορεσμό , του κερδοφόρου, του ασφυκτικού και στην αρχιτεκτονική του «Αφήνω χώρο» (σελ40-41 ). 
Με όλα αυτά που ένιωσα, που φαντάστηκα, που σκέφτηκα με αφορμή το βιβλίο, συνειδητοποίησα την συνάφεια της αρχιτεκτονικής με την ψυχανάλυση και μάλιστα διαμέσου της αρχιτεκτονικής. 
Προχωρώντας, στάθηκα όρθιος μπροστά στους τοίχους του σπιτιού, εξωτερικούς, εσωτερικούς και ενδιάμεσους , όπως ακριβώς με μετέφερε το κείμενο. Τοίχοι αδιαπέραστοι, προστατευτικοί, αποκρουστικοί, απομονωτικοί, τοίχοι λευκοί, έγχρωμοι, με έγχρωμες ασβεστωμένες μπογιές και τα πατώματα βαμμένα με καραμπογιά, τα θυμήθηκα, συγκινήθηκα από το ταξίδι μου στο παρελθόν, ταξίδι στις αναμνήσεις, ταξίδι στο υποσυνείδητο ίσως και στο ασυνείδητο. Με αφορμή το βιβλίο, από τους τοίχους και τα ανοίγματά τους, θυμήθηκα τον πατέρα και την μάνα μου που μου λέγανε «να χτυπάς πάντα την πόρτα μέχρι να ακούσεις εμπρός, αγοράκι μου, όταν μπαίνεις στο δωμάτιο του μπαμπά και της μαμάς», χωρίς εγώ να καλαβαίνω τη σημασία της ιδιωτικότητας. Εδώ παραθέτω μια παράγραφο από το βιβλίο: «Η θεϊκή σοφία των τοίχων που λέει oΖαμιάτιν, με συγκινούσε και με εξέπλησσε από πολύ μικρή ηλικία, το μυστήριο της ζωής, δηλαδή το μυστήριο του έρωτα και του θανάτου,που περικλείουν οι τοίχοι ενός σπιτιού, ασκούσαν ανέκαθεν πάνω μου μια δυνατή έλξη...». 
Πράγματι τα στοιχεία που θεραπεύουν οι τοίχοι, οι χονδροί τοίχοι των σπιτιων, είναι πολλά και σταχυολογώ: ψυχικές ανάγκες, ιδιωτικότητα, ασφάλεια, σωματικές ανάγκες, εσωτερικότητα και φαντασιώσεις. Περικλείουν το μυστήριο αλλά και το αίσθημα της ελευθερίας.
 Το βιβλίο αυτό, «ΚΑΤΑΦΥΓΙΑ ΟΝΕΙΡΩΝ», ως γνωσιοφορέας, μας αποκαλύπτει τη συνάφεια μεταξύ αρχιτεκτονικής και ψυχανάλυσης, κάτι που ενισχύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη για ανεξερεύνητες πηγές γνώσης, προτρέπει και συστήνει συγγραφείς και θεωρητικούς που τοποθετούνται στην συγκεκριμένη συνάφεια: όπως ο Νούτσιο Ορντίνε, Σαρλότ Μπεράντ, Ευγένιου Ζαμιάτιν. 
Επειδή έχω μεγαλώσει με την οικογένειά μου σε σπίτι πέτρινο, με  μεγάλα και ψηλοτάβανα δωμάτια, υπόγειο και γκλαβανή, ειδικά στα κελάρια:
«Αρχιτεκτονική και ψυχαναλυτικός λόγος» σελ. 55
«Ο τραυματικός χώρος», σελ. 71
«Η ψυχικοποίηση του χώρου, οι προβολές», σελ. 79
Παρατήρησα και βρήκα λεπτομέρειες που μου φεραν αναμνήσεις και θύμισες με απορίες και ερωτήματα, αισθήσεις και διασθήσεις,  συναισθήματα και αισθήματα της εποχής εκείνης. 
Τέλος, η σύνοψη των ιδιαιτεροτήτων που αναπτύσσονται μέσα στο σπίτι από ψυχολογική, ψυχαναλυτική αλλά και από την αρχιτεκτονική διαμόρφωση των χώρων είναι εντυπωσιακή για την εξουσία: οικονομική, συναισθηματική, εκβιαστική, συμμαχίες, αντιπαλότητες, ιεραρχίες, καθώς και οι ασυνείδητες δυνάμεις των ενορμησεων. Συμπέρασμα: Μήπως πρέπει να υπάρχει συνεργασία ψυχαναλυτή και αρχιτέκτονα σε κοινές συνεδρίες με τον υποψήφιο κάτοικο;
Συμπερασματικά, η αξία αυτού του βιβλίου είναι ότι ο ψυχαναλυτής Γιάννης Βαϊτσαράς μας δείχνει να υποψιάζεται για την αρχιτεκτονική του υποσυνειδήτου και ο αρχιτέκτονας Γιάννης Βαϊτσαράς μας ξεναγεί στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και τα αποτελέσματά του. Για την κατανόηση, μας ιστορεί ιστορίες προσωπικές, διαπροσωπικές και εξομολογήσεις τρίτων. 
Όλα αυτά με οδήγησαν σε σκέψεις και σε ψυχικές αναζητήσεις γι αυτό και τον ευχαριστώ και για το παρόν βιβλίο.
Φιλικότατα,
Διονύσης Παπακώστας

Δευτέρα 13 Απριλίου 2020

Τα καταφύγια ονείρων στον καιρό της πανδημίας.

Τα καταφύγια ονείρων στον καιρό της πανδημίας.
Τα όνειρα μούδιασαν.

Η  συλλογή κειμένων με τίτλο Καταφύγια Ονείρων κυκλοφόρησε στο τέλος Φεβρουαρίου, λίγες μέρες πριν ξεσπάσει και στην Ελλάδα ο τρόμος του κορωνοϊού και ληφθούν τα μέτρα περιορισμού κυκλοφορίας. 
Το βιβλίο έμεινε στις προθήκες  κάποιων κλειστών βιβλιοπωλείων, κι εμείς στα σπίτια μας. 
Για κάποιους, δυστυχώς, η αρρώστια ανέτρεψε δραματικά το δρόμο της ζωής τους. Εκείνοι δεν πρόλαβαν. Για πολλούς οι μέρες αυτές θα μείνουν ανεξίτηλες μνήμες πένθους.

Για εμάς τους άλλους, η κατοικία μας έγινε καταφύγιο, κλείσαμε έξω το κακό, και προσπαθήσαμε να βολέψουμε μέσα της τις αγωνίες και τα όνειρά μας. Καθώς και να λησμονήσουμε την εξωτερική αγχογόνα πραγματικότητα. 
Ένιωσα πως τα κείμενα της συλλογής είναι πιο επίκαιρα από ποτέ. Κι ας μην περιλαμβάνουν την παραμικρή αναφορά σε υποχρέωση εγκλεισμού, καραντίνας, απομόνωσης. Αυτές οι έννοιες μπήκαν τώρα, πρόσφατα, στη ζωή μας. Όταν γραφόταν το βιβλίο ήμασταν πολύ μακριά από ανησυχίες πανδημίας. 
Κι όμως. Ανακάλυψα στις σελίδες του κάποια στοιχεία που μιλούσαν για εξωτερικούς κινδύνους, απειλές που υποστήριζαν την μία εκδοχή τού διφορούμενου τίτλου Καταφύγια Ονείρων.

Τι είναι το καταφύγιο; Είναι εκεί, όπου κάποιος νιώθει προστατευμένος από κάτι εχθρικό. Κάτι που απειλεί την ζωή με τις βασικές αλλά και τις λιγότερο βασικές ανάγκες της. (σελίδα 34)

Βέβαια, ακόμα κι όταν είμαστε κλεισμένοι στα καταφύγια, οι ανάγκες μας δεν ξέρουν από περιορισμούς, έρχονται απρόσκλητες και επιβάλλονται. 
Η πρώτη και η πιο επίμονη, η ανάγκη τής ελευθερίας, τής κίνησης. Μια επιθυμία να κινηθούμε έξω, στον καθαρό αέρα, στο φως της χαμένης ξεγνοιασιάς.
Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Μόλις η απειλή υποτεθεί ως πιο χαλαρή, ως πιο απομακρυσμένη, η «Αρχή τής ευχαρίστησης», υποκινούμενη από μια υποσυνείδητη «ενόρμηση θανάτου»,  καταφέρνει να νικήσει την «Αρχή της πραγματικότητας». 
Εγκαταλείπω λοιπόν το καταφύγιο, κι εκτίθεμαι στον κίνδυνο που υποτιμώ. 
Βγαίνω, συναντώ όσους πεθύμησα, αψηφώ ιούς και κανόνες. Τολμηρό αλλά επικίνδυνο.  Συγχρόνως είναι παράνομο και άδικο απέναντι στον εαυτό μου και απέναντι στους άλλους. Ό,τι ακριβώς χρειάζεται για να θριαμβεύσει η ενόρμηση θανάτου. Και ό,τι πρέπει επίσης για να τροφοδοτηθούν οι υποσυνείδητες ενοχές που, όπως ξέρουμε, είναι οι φοβερότερες.  
Είναι η επιθετική ενόρμηση εναντίον μου και εναντίον του Άλλου. Εντελώς μεταμφιεσμένη, σε συμπαθητικό περιτύλιγμα. 
Απέναντι στο υπερεγώ μου αμύνομαι: 
Τι κακό κάνω; Βόλτα στη λιακάδα με κοινωνική συμπεριφορά. Επισκέψεις και παιχνίδια με τους φίλους μου, επιτραπέζια στο μπαλκόνι. Κυριακάτικα γεύματα με τους αγαπημένους μου. Ερωτικές συναναστροφές, ακολουθώντας το πατροπαράδοτο «κάντε έρωτα, όχι πόλεμο». 
Μόνο που στις συνθήκες τής σημερινής ανατρεπτικής πραγματικότητας ο πόλεμος (ο θάνατος) παραφυλάει παντού, ακόμα και στον έρωτα!
Η αμφιθυμία είναι υποσυνείδητη υπόθεση. Το μίσος για τη ζωή κρύβεται σε εκδηλώσεις αγάπης. Είναι μια σύγκρουση, ύπουλη, ακαθόριστη, ακατανόητη.

Η έννοια της αρχής της ηδονής υπεισέρχεται στην ψυχαναλυτική θεωρία κυρίως σε αντιπαράθεση με την αρχή της πραγματικότητας. Η ενορμήσεις, οι επιθυμίες, αναζητούν αρχικά εκφόρτιση και ικανοποίηση μέσω των συντομότερων οδών. Προοδευτικά όμως μαθαίνουν την  πραγματικότητα, που είναι και η μόνη  ικανή να επιτρέψει την πρόσβαση στην ικανοποίηση, μέσω των απαραίτητων παρακάμψεων και αναβολών. Μέσω συμβιβασμών. (σελίδα 26) 

Όσοι βρήκαμε ψυχικά αποθέματα ανθεκτικότητας συμβιβαστήκαμε. Η αρχή της πραγματικότητας επιβλήθηκε. Παρακάμψαμε την παρόρμηση και αναβάλαμε τις επιθυμίες μας για καιρούς πιο υγιείς, πιο κατάλληλους. Πιο ερωτικούς. Κι αποφασίσαμε τις απαραίτητες παρακάμψεις, ανακαλύπτοντας το καταφύγιό μας, το σπίτι μας, όπως δεν το είχαμε κάνει ποτέ, ίσως. 
Ο χώρος μάς αγκάλιασε και μας πρόσφερε τον καλύτερο εαυτό του. Είναι η στιγμή που δοκιμάζεται η δύναμη και η ποιότητά του. Η ποιότητα που επενδύσαμε πάνω του επιστρέφει σε μας. Κι όποιος είχε αμελήσει την επένδυση αυτή, τώρα το μετανιώνει. 
Μα ποτέ δεν είν’ αργά. Έχουμε την χρυσή ευκαιρία να αγκαλιάσουμε και να φροντίσουμε τον χώρο μας, ξέροντας πως θα μας το ανταποδώσει.

Σ’ αυτόν τον χώρο, η σχέση μας με τον έξω κόσμο επεξεργάζεται, κατασκευάζεται και αναπτύσσεται. Ένας χώρος όπου ο εσωτερικός μας κόσμος με τις παρορμήσεις, επιθυμίες και φαντασιώσεις του προετοιμάζεται, ωριμάζει, να δεχθεί  τον έξω κόσμο με τις επιρροές του, τις επιθέσεις κλπ. (σελίδα 82)

Σε μια πρωτοφανή περίπτωση εξωτερικής επίθεσης (και συνθηκών εγκλεισμού), σαν αυτή που διανύουμε, οι συμβιβασμοί με την πραγματικότητα βρίσκουν δύναμη στην ψυχική ανθεκτικότητά μας. Αλλά και το αντίστροφο συμβαίνει. Το σπίτι μας, προστατευτικό καταφύγιο, μας βοηθάει να ενισχύσουμε την αντοχή μας στη στέρηση ελευθερίας. Την αναζητούμε πια στον εσωτερικό μας κόσμο.
Το σπίτι μας είναι σύμμαχος σ’ αυτή τη δοκιμασία. Δεν ζούμε ΣΤΟ σπίτι. Ζούμε ΜΕ το σπίτι. Ο χώρος είναι «ψυχικοποιημένος».

Έτσι, μπροστά ή μέσα σε ένα χώρο δε βλέπουμε όλοι το ίδιο πράγμα, αν και όλοι συμφωνούμε για τα φυσικά χαρακτηριστικά του και μπορούμε να δώσουμε σωστά τα στοιχεία του: χρώμα, υλικά, θέση, τόσο μήκος, τόσο πλάτος, τόσο ύψος κλπ.  
Ο καθένας θα δει τον χώρο, θα τον αισθανθεί, θα τον νιώσει με τα δικά του ψυχικά φίλτρα. (σελίδα 80)
Αυτό που προβάλουμε στο χώρο είναι κυρίως αποτέλεσμα ασυνείδητων δυνάμεων, δηλαδή ενορμήσεων, το σπίτι διασχίζει τον χρόνο με τον τρόπο του σώματός μας. Σαν αυτό, απλώνεται, συνομιλεί, μεταμορφώνεται. (σελίδα 99)


Το ψυχαναλυτικό γραφείο είναι πια έρημο. 
Ο αναλυτής, πίσω από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή που βρήκε τη θέση του στο ντιβάνι, ακούει τους αναλυόμενους. Ο χώρος του γραφείου μεταφέρεται ηλεκτρονικά στο καταφύγιό τους. 
Το θεραπευτικό πλαίσιο υποφέρει. Η φαντασία και η δυνατότητα συμβολοποίησης που διαθέτει ο καθένας μας επιστρατεύονται για να καλύψουν τα κενά, ώστε να δημιουργηθεί ένα νέο θεραπευτικό «πλαίσιο εκστρατείας». Η κάμερα τού υπολογιστή τοποθετημένη κατάλληλα προσφέρει την εικόνα που έχει ο αναλυόμενος από το ντιβάνι σε καιρό ειρήνης.
Έστρεψα την κάμερα προς τον τοίχο απέναντι από το ντιβάνι και για έναν άλλο λόγο: ένιωθα πως εγώ έμπαινα στον ιδιωτικό χώρο του αναλυόμενου, με βίαιο τρόπο. 
Δεν υπάρχει λόγος να διεισδύω στην ιδιωτικότητά του. Αντίθετα, αυτό απαγορεύται από την ψυχαναλυτική δεοντολογία. Ένιωθα σαν να έσπαγα με τη ματιά μου το προστατευτικό περίβλημα του χώρου του, αντί να αφήσω φαντασία και υποσυνείδητο να συμπορευτούν με τον λόγο του. 

Στην ψυχολογία ξέρουμε πια την αξία του σταθερού περιβλήματος, του αρραγούς και δυνατού περιέχοντος. Όπως ξέρουμε επίσης και την απόλυτη ανάγκη ιδιωτικότητας για την πραγματική πραγματικότητα αλλά και για την φαντασίωση, που είναι κι αυτή  μια πραγματικότητα, ψυχική, που ενδιαφέρει περισσότερο εμάς τους ψυχαναλυτές. Μα ο άνθρωπος έχει ανάγκη σταθερού και αδιαφανούς περιβλήματος, για να προστατευτεί και να   ζήσει, για να κρύψει από τα βλέμματα των άλλων πολλές εκδηλώσεις των σωματικών και ψυχικών αναγκών του. Χρειάζεται εσωτερικότητα για να εναποθέσει με ασφάλεια τις διάφορες εκφάνσεις της υπόστασης του. Της διπλής ανθρώπινης υπόστασης, σωματικής και ψυχικής. (σελίδα 51)

«Στον πόλεμο όπως στον πόλεμο» λένε οι Γάλλοι. Προσαρμοζόμαστε στην πραγματικότητα, εφευρίσκουμε νέους τρόπους, ο ελεύθερος συνειρμός βρίσκει το δρόμο του διαδικτυακά, ο αναλυτής ακούει, ο αναλυόμενος μιλάει.
Τα λόγια τους με παραπέμπουν συχνά στα Καταφύγια Ονείρων που σκονίζονται στα κλειστά βιβλιοπωλεία. Οι αναλυόμενοι στο skype μού μιλούν για τις εμπειρίες τού εγκλεισμού τους, τις σχέσεις με τα μέλη τής οικογένειας, με τους γείτονες. Ή με τη μοναξιά τους. Μιλούν πολύ επίσης για την σχέση τους με το σπίτι, με τον χώρο. Αστειεύονται με τις «εκδρομές» στο μπαλκόνι, ή τις κινηματογραφικές «εξόδους» στο σαλόνι, τα καφεδάκια με φίλους στην κουζίνα μπροστά στην οθόνη τού κινητού.
Μιλούν για τις μέρες που γεμίζουν με εργασίες τακτοποίησης και καθαριότητας που πάντα είχαν στο νου μα που πάντα ανέβαλαν, «ποτέ το σπίτι δεν ήταν τόσο καθαρό και τακτοποιημένο, όσο αυτό τον καιρό». Επιτέλους βρέθηκε χρόνος για ντουλάπες, πατάρια, αποθήκες. Για ξεκαθάρισμα. Βρέθηκε χρόνος για σκέψη, συχνά όχι χωρίς νοσταλγία και παράπονο.

Κάθε αποθήκη κελάρι η ντουλάπα, είναι πηγή αναμνήσεων και κρυμμένων μυστικών, παλιών υποθέσεων, ανεξόφλητων λογαριασμών. Έτσι δίχως κανείς από τους εμπλεκόμενους με το συνειδητοποιεί, οι παραχωμένες και παραγκωνισμένες υποθέσεις γίνονται απειλές για την γαλήνη και την ισορροπία του συνόλου. (σελίδα 67)

Τα συναισθήματα ξεχειλίζουν καθώς έρχονται στην επιφάνεια φωτογραφίες και στιγμιότυπα του παρελθόντος, άλλων καιρών πιο ήρεμων μα πιο ασφυκτικά γεμάτων. Καιροί όπου δεν χωρούσε τίποτα περιττό, τίποτα παραπανίσιο. Τώρα ο χρόνος επιμηκύνθηκε, το κενό έκανε την εμφάνισή του, θεραπευτικό.

Αφήνω χώρο ανεκμετάλλευτο! «Αφήνω χώρο» σημαίνει κάνω αγώνα εναντίον του κορεσμού, του κερδοφόρου και του ασφυκτικού. Είναι απελευθερωτικό! (σελίδα 41)

Λέει κάποιος:
«Το έχω παρατηρήσει. Όταν καμιά φορά πιώ αποβραδίς κάνα ποτηράκι παραπάνω, ξυπνάω νωρίς. Πολύ νωρίς. Πέντε, πεντέμισι… Ανάβοντας το φως το θυμήθηκα, και, για πολλοστή φορά, υποσχέθηκα στον εαυτό μου πως δεν θα ξανασυμβεί. 
Στο μεταξύ συγκεντρώνω τη σκέψη μου. 
Μάλιστα. Έτσι κι αλλιώς δεν θα βγω, ας μην το σκέφτομαι. Λοιπόν, τι μέρα έχουμε, τι προβλέπεται για σήμερα από υποχρεώσεις… Θα μου πεις, η λέξη αυτή απώλεσε την κανονική σημασία της, η ζωή ανέτρεψε οποιαδήποτε ανάλογη έννοια. Οι υποχρεώσεις αναστέλλονται, ίσως για κάποιον σαν κι εμένα, αυτό να είναι ως και ανακουφιστικό. Μοναδική πραγματική υποχρέωση είναι ο περιορισμός κινήσεων!
Για μένα ποτέ τα όρια δεν ήταν πρόβλημα. Έμαθα να ορίζω εντός τους τη ζωή και τις κινήσεις μου. Γεννήθηκα περιορισμένος. Και, μάλλον, αυτό μού μοιάζει σαν πλεονέκτημα. Ξέρετε κάτι; Μου αρέσουν τα όρια. Και το σπίτι μου είναι το όριό μου τώρα. Ξέρω πως μόνο μέσα του μπορώ να κινούμαι άνετα. Πολύ περισσότερο σήμερα που έξω καραδοκεί ο κίνδυνος. Και για πρώτη φορά εκμεταλλεύομαι τον περιορισμό, εκτιμώ την ύπαρξη ορίων, απολαμβάνω το σπίτι μου».

Για κάποιους είναι η ανέλπιστη ευκαιρία να ζήσουν οικογενειακά τον χώρο, τους χώρους του σπιτιού. Είναι ευκαιρία για συζήτηση, για ανταλλαγή απόψεων και δημιουργικής ενασχόλησης. Καθώς και ευκαιρία επανάκτησης προσωπικών στιγμών μέσα στο πλαίσιο της οικογενειακής εστίας. 
Όμως το «σώμα» της οικογένειας κλεισμένο στους τοίχους της κατοικίας, μερικές φορές δυσκολεύεται να βρει αέρα να αναπνεύσει, τα όρια είναι στενά και πνιγηρά. Τα μέλη μουδιάζουν, κάποτε πονούν. Μα όταν καταφέρνουν να συντονιστούν και συγχρόνως να αυτονομηθούν το καταφύγιο παίζει τον καλύτερο συναινετικό του ρόλο.

Το εσωτερικό του σπιτιού αντιπροσωπεύει συμβολικά τις ασυνείδητες σχέσεις μεταξύ των κατοίκων του, τις συμμαχίες και τις αντιπαλότητες. (σελίδα 97)

Όπως από το σώμα, περιμένουμε κι από το σπίτι να μας προστατεύει από τον εξωτερικό κόσμο, να μας περιβάλει, να μας περιέχει. Όπως στο σώμα θέλουμε και το σπίτι να συνδέει τα διάφορα μέλη που μαζί σχηματίζουν μία ολόκληρη οικογένεια, να είναι το σώμα της οικογένειας. (σελίδα 99)

Η αρχιτεκτονική του σπιτιού μπορεί να γίνει ο καμβάς για συζήτηση μεταξύ των μελών της οικογένειας, για το παρελθόν της καθώς και για το παρόν και το μέλλον του κάθε μέλους της. Ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο της κατοικίας που υπάρχει ή που δεν υπάρχει, που λείπει, μπορεί να γίνει αφορμή για πλούσια κουβέντα πάνω σε θέματα της ζωής όπως η σημασία των χρημάτων, η διαδοχή των γενεών, οι ηλικίες, οι ασθένειες, ο θάνατος κλπ. (σελίδα 108)

Όσο για τα όνειρα αυτής της περίεργης εποχής, δεν φτάνουν στα αυτιά μου, ακόμα τα περιμένω. Μάλιστα μια Γαλλίδα συνάδελφος πρότεινε να καταγράψουμε όνειρα αναλυόμενων τον καιρό του κορωνοϊού. Δεν έχω να της απευθύνω. 
Υποψιάζομαι πως θα περιμένουμε πολύ. Μάλλον το καταφύγιο τα κρατάει αυστηρά μέσα του προς το παρόν. Τα όνειρα μούδιασαν, λουφάζουν. 
Ελπίζουμε σε καλύτερες μέρες ελευθερίας, όπου όνειρα νυχτερινά, τού ύπνου, ή τα άλλα, τα όνειρα ζωής και μέλλοντος θα έρθουν ελεύθερα στο ντιβάνι απαλλαγμένα από την απαγόρευση κινήσεων. 
Υποχρεωτικό skype και όνειρο μοιάζει ασύμβατο ζευγάρι…

Γιάννης Βαϊτσαράς
Απρίλιος 2020




Κυριακή 23 Φεβρουαρίου 2020

Η εκκωφαντική σιωπή

Η εκκωφαντική σιωπή, Εργο Νίκου Αγγελίδη, 2019
Το παρακάτω κείμενο που εμπεριέχεται στα Καταφύγια Ονείρων (Αρμός, 2020) είναι εμπνευσμένο από τον πίνακα με τον ομόνυμο τίτλο.

Η εκκωφαντική σιωπή. 

Αν δεν κάνω λάθος ήμουν στην πρώτη δημοτικού. 
Μεσημέρι προς απόγευμα επέστρεφα από το σχολείο. Με βαριά καρδιά. Μέσα στη σάκα μου έφερνα μια δυστυχία. 
Η ορθογραφία γεμάτη κοκκινίλες, λάθη, αδικαιολόγητα λάθη. Ασυγχώρητα! 

Μπήκα στο σπίτι. Η κουζίνα μύριζε φαγητό, η τραπεζαρία άδεια. Κανείς.  
Ο κόμπος στο στομάχι σφίχτηκε, τα μάτια φουρτούνιασαν. 
Ο διάδρομος έρημος, οι πόρτες των δωματίων κλειστές. 
Με κομμένα γόνατα γυρόφερνα, προσπαθώντας να καταλάβω. 

Απ’ την κρεβατοκάμαρα έφταναν στα αυτιά μου γελάκια, βογγητά, αναστεναγμοί. Ένα παχύ μυστήριο με τύλιξε. Αναρωτιέμαι σήμερα αν υπέθεσα οτιδήποτε. 

Θυμάμαι μονάχα τη δυστυχία που κουβαλούσα μέσα μου, τις κοκκινίλες και τα αδικαιολόγητα, τα ασυγχώρητα της ορθογραφίας. 
Επιστρέφοντας στην ερημική κουζίνα κάθισα σε μια καρέκλα σκεφτικός, απαρηγόρητος. 

Τότε έζησα κάτι που θυμάμαι καλά μέχρι τώρα. Η σιωπή μού φάνηκε εκκωφαντική! Θα ‘λεγες πως τα κατσαρολικά, τα μπρίκια, τα τηγάνια, οι κουτάλες, όλα βάλθηκαν  να χορεύουν μανιακά, να κακαρίζουν, να βροντάνε, να ουρλιάζουν.  

Έκλεινα τα αυτιά με τις παλάμες μου, νομίζω πως ήθελα μπήξω τις φωνές,  να βγάλω κουβάδες καημό από μέσα μου, να λύσω τον κόμπο που με παίδευε. Ο κόμπος μιας κοκκινισμένης ορθογραφίας,  διπλοδεμένος  με το παράπονο της μοναξιάς. 
Και μαχαίρι στην καρδιά εκείνα  τα γελάκια και τα αγκομαχητά μιας αγκαλιάς που εμένα δε με χωρούσε.

Από εκείνο το απομεσήμερο και για όσα χρόνια μείναμε στο σπίτι, η κουζίνα του με αναστάτωνε, ένιωθα μια διεγερτική αναστάτωση. 
Επίσης, έγινα άριστος ορθογράφος. Καμιά φορά σκέφτομαι πως τα «ασυγχώρητα» με βοήθησαν να συγχωρώ τους άλλους, να αποδέχομαι πως υπάρχουν αγκαλιές που δεν με χωρούν. 
Η εκκωφαντική σιωπή είχε κάνει το θαύμα της.

Πέμπτη 13 Φεβρουαρίου 2020

Κυκλοφόρησαν τα Καταφύγια Ονείρων



Και είναι μόνον η αρχή!
Με αυτή την έκδοση ελπίζουμε να ανοίξει ο διάλογος για το δίδυμο «Αρχιτεκτονική-Ψυχανάλυση».
Θα έχουμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε απόψεις και ιδέες τόσο στις παρουσιάσεις του βιβλίου όσο και στα επόμενα «καφέ Ψ». 
Είμαι σίγουρος πως θα υπάρξει συνέχεια!
Ευχαριστώ τον Αρμό για την έκδοση και τους συντελεστές: Φώτη Μαρκάδα, Μίνα Γιαννουλή και Νίκο Αγγελίδη.
Και περιμένω τις εντυπώσεις των αναγνωστών, δηλαδή τις δικές σας. 
Καλή ανάγνωση!
Γ. Β.

Παρασκευή 25 Οκτωβρίου 2019

Το δαχτυλίδι της κυρίας Αλίξ


Είναι το δεύτερο μυθιστόρημα του ψυχοθερπευτή Ζαχαριάδη. Το θέμα του είναι οι ανθρώπινες σχέσεις, και η εξέλιξη του ψυχισμού μέσα τους. 
Η ιδιαίτερη ιστορία ενός δαχτυλιδιού διασχίζει το μυθιστόρημα και γύρω του υφαίνεται η πλοκή.
Θα το παρουσιάσουμε την Παρασκευή 1η Νοεμβρίου.
H παρουσία σας θα μας δώσει χαρά.
Γιάννης Βαϊτσαράς

Παρασκευή 12 Απριλίου 2019

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ κ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ (2): Το καταφύγιο των ονείρων

Καφέ Ψ, 
ΟΙΚΙΑ ΚΑΤΑΚΟΥΖΗΝΟΥ 
1/3/19


Αποσπάσματα ημερολογίου ενός φοιτητή Αρχιτεκτονικής:
Όλα τα όνειρα μοιάζουν με παλάτια στην άμμο που καταρρέουν με το πρώτο κύμα της αυγής. Όμως οι παιδικές κατασκευές στην παραλία όσο εφήμερες και αν είναι εκφράζουν τον παιδικό αυθορμητισμό την δημιουργικότητα, την φαντασία. Σίγουρα  βρίσκονται κάπου στην ρίζα τής μετέπειτα δημιουργίας όταν δοθεί η ευκαιρία στην πορεία τής ζωής. 
Όπως τα αγαπημένα παραμύθια της παιδικής μας ηλικίας που βάζουν κι αυτά το σποράκι  τους στην φαντασία του μελλοντικού αρχιτέκτονα. Καθώς αρχιτέκτονες είμαστε όλοι μας, όταν σχεδιάζουμε το παρόν και το μέλλον μας, ο καθένας με τα μολύβια και τους ραπιντογράφους που διαθέτει.
Το ονειρικό περιβάλλον που χτίστηκε στον φανταστικό παραμυθένιο παιδικό κόσμο, συναισθηματικό, νοσταλγικό και καμιά φορά επώδυνο, επανέρχεται αργότερα, μετά την ενηλικίωση, για να θυμίσει  πως υπάρχει ζωή και πέρα από την πραγματική πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Δηλαδή τι νομίζετε; Οι ενήλικες δεν ονειρεύονται;

Το παραμύθι και το παιδικό δημιουργικό παιχνίδι θα απελευθερώσει αργότερα τον ενήλικα άνθρωπο από τα δεσμά μιας καταπιεστικής πραγματικότητας.  Καθώς θα έχουν μπει γερά τα θεμέλια για το δικαίωμα στην φαντασία. Τα παιδιά που δεν έπαιξαν αρκετά, που δεν έχτισαν παλάτια με ξύλινους κύβους, θα κουβαλούν αυτό το έλλειμμα ως το τέλος της ζωής τους. Ίσως να νιώθουν παγιδευμένοι σε πολεμικό καταφύγιο για να αποφύγουν τη σύγκρουση, σύγκρουση κυρίως με τις επιθυμίες και τα όνειρά τους.

Η  πρώτη αυθόρμητη απάντηση στο θέμα «καταφύγιο των ονείρων» μοιάζει να είναι εγγεγραμμένη σε μια κανονικότητα, η φαντασία δείχνει ακόμα δειλή, το αποτέλεσμα είναι κατανοητό και αποδεκτό από τον λογικό άνθρωπο. Κατασκευές που τηρούν τους στοιχειώδεις κανόνες της λογικής. Σαν τα απλά όνειρα, που είναι απλή μεταφορά μιας σκηνής της πραγματικότητας. 

Μετά η φαντασία αρχίζει να ξεφεύγει, το πλάνο γίνεται πιο σύνθετο.  Εμφανίζεται ένα κέλυφος που θα στεγάσει τις πρώτες ανάγκες,  και σιγά-σιγά το δημιούργημα φτάνει να μοιάζει με ένα όνειρο. Όπου υπάρχει το έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου,  (στην προκειμένη περίπτωση το κτίσμα), και συγχρόνως το υπολανθάνον περιεχόμενο, που ζητάει την ερμηνεία του. Η δημιουργία μάλιστα μπορεί να είναι έκφραση επιθυμίας αντίδρασης, αντίστασης, στο κατεστημένο, στο γνωστό, στο συνηθισμένο.

Αντίδραση απέναντι σε κάθε δεδομένο της λογικής, που, όπως στο όνειρο εμφανίζεται με ένα συνονθύλευμα αρχιτεκτονικών στοιχείων,  φύρδην μίγδην. Πλίνθοι, λίθοι κέραμοι, ατάκτως ερριμμένοι… βροντοφώναζαν οι δάσκαλοι κάποτε, στις άτακτες, ανοργάνωτες, αντισυμβατικές εκθέσεις ιδεών των μαθητών τους. Πλην όμως, το δημιούργημα της τέχνης, συχνά, μοιάζει να είναι η αποθέωση της τρέλας,  συγκεχυμένο, αξεδιάλυτο μα που καταλήγει ευτυχώς σε ένα σύνολο, όπως το όνειρο, σε ένα λειτουργικό δημιούργημα.  Που βρίσκεται άραγε το όριο ανάμεσα στην τρέλα και την κανονικότητα;

Γιατί τα κανονικά μας σπίτια, οι κατοικίες που ξέρουμε, πρέπει να χαρακτηρίζονται από ευθείες γραμμές, από ορθές γωνίες, από κατακόρυφους τοίχους;
Γιατί να μη φανταστούμε πολύχρωμες φανταχτερές φόρμες, που θα στεγάσουν τα όνειρα και τη ζωή μας;

Και ακόμα, μπορούμε να φτάσουμε ως τα άκρα, ως την ανατροπή. Ποιος το απαγορεύει;  Μπορούμε να φέρουμε τα πάνω κάτω, φοιτητές αρχιτεκτονικής είμαστε, τώρα μπορούμε να φαντασιωνόμαστε, δίχως λογοκρισία, σαν το υποσυνείδητο. Αργότερα θα έρθει ίσως ο καιρός να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους, να κτίσουμε κανονικά σπίτια για κανονικούς ανθρώπους.  Τώρα είναι ο καιρός τής φαντασίωσης, όπου, όπως θα έλεγαν και οι ψυχαναλυτές η αρχή της ηδονής παίρνει το πάνω χέρι απέναντι στην αρχή της πραγματικότητας.

Τώρα είναι ο καιρός της τόλμης! Θα βάλω κτίρια κρεμαστά, διάφανα, φοβικά. Με γυάλινους τοίχους ή ανύπαρκτους, που δεν θα διαχωρίζουν μα που θα ενώνουν. Θα επικοινωνεί το μέσα με το έξω, ο φόβος με την ψυχραιμία. Όπως στα όνειρα. Πολύπλοκα και ερμηνεύσιμα, τρομακτικά και επαναλαμβανόμενα. 
Ή πάλι στα σύννεφα! Ναι, από κει πάνω όλα σχετικοποιούνται, όλα χωρούν, συν-χωρούν, τα σύννεφα ανήκουν σε όλους.

Η προσγείωση τρομάζει. Ο φόβος έχει κάτι το απόκοσμο, κάτι μυστηριώδες που παραμένει άγνωστο, κι ο άνθρωπος παραμένει καθηλωμένος στη γη, προσμένοντας την αδύνατη απογείωση στο όνειρο.

Καλύτερα μες στο βυθό. Στο βυθό μιας θάλασσας ανεξερεύνητης, με αναπάντεχες συναντήσεις. Εκεί τα όνειρα θα είναι πλούσια. Και υγρά! Όπως η ηδονή!

Και πάλι, αν στον αφρό χτίσω το παλάτι των ονείρων μου, κι εκεί ωραία θα είναι να με νανουρίζει ο κυματισμός της θάλασσας, η πνοή του ανέμου.
Ή πάλι, ανάμεσα. Ναι, με μαγεύουν τα «ανάμεσα». Ούτε μέσα ούτε έξω, ανάμεσα! 

Άλλοι, θα προτιμούσαν τον πάγο, το χιονισμένο τοπίο, την κρύα φύση. Έτσι το «μέσα» θα είναι πιο ζεστό πιο φιλόξενο. Και η αντίθεση θα θριαμβεύσει!
Θα μου πείτε, όνειρα θερινής νυκτός. Ε γιατί όχι; Τα όνειρα είναι δωρεάν, δεν είναι προνόμιο κανενός.
Θα μπορούσαμε να αντιγράψουμε και τη φύση. Μα το μόνο που μπορούμε είναι να την καθρεφτίσουμε. Να την κάνουμε σπίτι μας, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση.

Τα δεντρόσπιτα των παιδικών μας χρόνων θα μας εμπνεύσουν. Ανθρώπινο όνειρο δεν είναι η επιστροφή στη φύση, κοντά στα πουλιά, στα ζώα, στην αλήθεια μας, στην πραγματική μας υπόσταση; Πάντα ονειρευόμαστε γέφυρες σύνδεσης, ανάμεσα στα ασύνδετα κομμάτια του κόσμου που κατοικούμε.

Το καταφύγιο των ονείρων μου το σκέφτομαι τελικά σαν ένα πύργο της Βαβέλ. Για να χωρέσω μέσα του όλα τα χρώματα, τις μουσικές, τις γλώσσες, εκεί θα νιώσω ασφαλής, μέσα στην πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης στις αντιθέσεις και στις αντιφάσεις, ανάμεσα στην τρέλα και την κανονικότητα.
Αρκεί να πειστεί ο καθηγητής μου, ο κριτής μου! Γιατί, όπως ξέρει ο καθένας, τα όνειρα υπόκεινται πάντα στον έλεγχο και την αξιολόγηση. Κι ο κριτής αυτός, αυστηρός, αμείλικτος, είναι νομίζω η συνείδησή μου.



Μπορούμε να θεωρήσουμε την ψυχανάλυση ως καταφύγιο των ονείρων των ανθρώπων που καταφεύγουν σε αυτήν; 
Τι είναι το καταφύγιο; Είναι εκεί όπου κάποιος νιώθει προστατευμένος από κάτι εχθρικό. Κάτι που απειλεί την ζωή με τις βασικές αλλά και τις λιγότερο βασικές ανάγκες.
Νομίζω πως όποιος έχει μία γεύση από την ψυχαναλυτική εμπειρία δεν θα δυσκολευόταν να δεχθεί αυτή την άποψη, που θεωρεί την ψυχανάλυση καταφύγιο των ονείρων.
Είναι εκεί όπου θα εμπιστευθεί κανείς τα ανομολόγητα ίσως, σχέδια και πλάνα για το μέλλον, καθώς και την φροντίδα των ονείρων, την αναζήτηση ερμηνείας  στην  νυχτερινή ονειρική δραστηριότητα. Που αφορά παρόν και παρελθόν, και άρα, αναπόφευκτα και μέλλον.



Είναι πράγματι εκπληκτικό (αλλά και κατανοητό) το πόσο οι ασθενείς είναι ευαισθητοποιημένοι στις αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες του χώρου αυτού. 
Η οικοδομή, η είσοδος, η αίθουσα αναμονής, (οι ενδιάμεσοι χώροι που λέγαμε την προηγούμενη φορά). Καθώς επίσης το δωμάτιο με το ντιβάνι, η όψη του, το χρώμα, η μυρωδιά, οι ήχοι του. 

 Ορισμένοι παρατηρούν με κάθε λεπτομέρεια τον χώρο της ψυχοθεραπείας, και συχνά εκφράζουν την άποψή τους για την αισθητική του χώρου.  Καμιά φορά αναρωτιούνται γιατί ο ψυχαναλυτής η ή ψυχαναλύτρια επέλεξε αυτήν την οικοδομή, για παράδειγμα. Γιατί επέλεξε αυτό το ύφος πολυκατοικίας,  αυτόν το δρόμο, αυτόν τον όροφο. Λες και η πολεοδομική και αρχιτεκτονική ταυτότητα του ψυχαναλυτικού γραφείου να τους αφορά προσωπικά. 

Τους αφορά! Διότι  είναι το φόντο, ο καμβάς στο ψυχικό έργο τους.


Είναι πασίγνωστη πια η φροϋδική θέση για την ονειρική δραστηριότητα. Με την Ερμηνεία των ονείρων του 1900 αλλά και με όλα τα κατοπινά του κείμενα ο Φρόιντ περιέγραψε με όλους τους τρόπους πως στο όνειρο κρύβεται μια ή περισσότερες απωθημένες επιθυμίες του ατόμου που ονειρεύεται.
Ο Φρόιντ στράφηκε στην ερμηνεία των ονείρων στηριζόμενος στον ελεύθερο συνειρμό των ασθενών του οι οποίοι μιλώντας για τη ζωή τους και τα συμπτώματα περιέγραφαν και τα όνειρα τους. Αυτό τον ώθησε να αναλύσει  τα όνειρα όπως ακριβώς έκανε και με τα συμπτώματα: 
Να τους δώσει νόημα, να βρει πρόσβαση στο ασυνείδητο. Παρατήρησε ότι και οι ενήλικες ονειρεύονται την εκπλήρωση των επιθυμιών. Όπως τα μικρά παιδιά ονειρεύονται την εκπλήρωση μιας επιθυμίας προηγούμενης μέρας που δεν ικανοποιήθηκε.
Το όνειρο είναι δομημένο συχνά σαν τρελό οικοδόμημα, από ένα έκδηλο, φανερό περιεχόμενο, αυτό που βλέπουμε. Που εξαρτάται από ένα άλλο, λανθάνον περιεχόμενο αποτελούμενο από στοιχεία του ασυνείδητου, παραλλαγμένα χάριν του ονείρου.  Μία ακτινογραφία της ψυχής η οποία θα πρέπει να αναγνωριστεί και να ερμηνευτεί ώστε να μπορέσει να συμμετέχει στην διαδικασία λύσης των συμπτωμάτων. 
Το όνειρο, λέει ο Φρόιντ, είναι σαν το ρέμπους. Μιλάει με εικόνες, άσχετες μεταξύ τους, που όταν γίνουν λέξεις δείχνουν ολοκληρωμένο και λογικό το νόημα της πρότασης.


Όλοι μας έχουμε την εμπειρία του βασανιστικού ονείρου όπου βρισκόμαστε σε απορία, απροετοίμαστοι, μπροστά σε δασκάλους που απαιτούν απαντήσεις σε ερωτήσεις που δεν έχουμε μελετήσει. 
Τέτοια όνειρα συχνά διαδραματίζονται σε αντίστοιχους χώρους, με στενούς διαδρόμους, αμέτρητες πόρτες δίχως διέξοδο, συνεχόμενα δωμάτια. Μερικές φορές μάλιστα επαναλαμβάνεται το όνειρο, με παρόμοια ιστορία ανικανότητας, όχι την ίδια, μα που παίζεται στο ίδιο σκηνικό. 

Έχουμε την αίσθηση πως το αρχιτεκτόνημα μέσα στο οποίο ξετυλίγεται το όνειρο ή ο εφιάλτης μάς είναι γνωστό, άσχετα αν πρόκειται για εξωπραγματικό κτίσμα. 
Η ανάλυση θα βρει τους συμβολισμούς, πιθανότατα θα αντιληφθεί την μετάθεση, δηλαδή θα εμφανίσει το πραγματικό νόημα του εξωπραγματικού κτίσματος. 
Συμβολισμός και μετάθεση είναι δυο από τους μηχανισμούς του ονείρου. Υπάρχουν κι άλλοι. Η προβολή και η συμπύκνωση, δηλαδή σε ένα πρόσωπο ή κτίριο να προβάλλονται δυο ή περισσότερα πραγματικά πρόσωπα ή οικοδομήματα.
Όπως, για παράδειγμα, ιδέες, κοσμοθεωρίες, ιδεολογίες, μπορούν να συμβολισθούν με ένα επιβλητικό κτίριο.  
Και όπως όλοι μπορούμε να φανταστούμε δεν είναι πάντα εύκολη η κυκλοφορία μέσα στους δαιδάλους των ιδεολογικών κατασκευών.  

Έτσι οι δυσκολίες και η αγωνία για διέξοδο εμφανίζονται σε αυτά τα αγχωμένα όνειρα χρησιμοποιώντας αρχιτεκτονήματα όπου ταλαιπωρείται ο ονειρευόμενος ανοιγοκλείνοντας πόρτες ή προσπαθώντας να βρει τα κλειδιά τους, ανεβοκατεβαίνοντας ατέλειωτες σκάλες, ή να βρίσκεται μπροστά σε μεγάλες υψομετρικές διαφορές κλπ. 

Η ψυχανάλυση δεν είναι εξαίρεση στον κανόνα.
Δεν είναι σπάνιο να φέρνει κάποιος στο ντιβάνι ένα αγχώδες όνειρο όπου μέσα από την εργασία της ανάλυσης του ονείρου αντιλαμβάνεται πως αναζητά απάντηση σε προβληματισμούς που έχουν να κάνουν με το ψυχαναλυτικό οικοδόμημα.

Με τα χαρακτηριστικά μετάθεσης, προβολής, συμβολισμού, ή συμπύκνωσης  συμβαίνει συχνά να φτάνουν στο ντιβάνι, μέσα στην ψυχαναλυτική θεραπεία, όνειρα των αναλυόμενων που περιλαμβάνουν τους χώρους του ψυχαναλυτικού γραφείου. 
Στα όνειρα των αναλυόμενων οι χώροι τής ψυχανάλυσης δεν είναι πάντα αναγνωρίσιμοι, η εργασία του ονείρου τους έχει μεταμφιέσει χρησιμοποιώντας τον συμβολισμό ή την συμπύκνωση κλπ. Μέσα όμως από την ανάλυση του ονείρου εμφανίζεται το υπολανθάνον περιεχόμενο που περιλαμβάνει τον ψυχικοποιημένο χώρο του ψυχαναλυτικού γραφείου.

Ανάλυση ενός σύνθετου ονείρου δεν νοείται έξω από την ψυχαναλυτική διαδικασία. 
Χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Όπως είπα πριν, δεν νοείται ανάλυση ονείρου έξω από την ψυχαναλυτική διαδικασία. Θα είναι αυθαίρετη, ενδεχομένως επικίνδυνη. Διότι το υποσυνείδητο έχει τον τρόπο του να παρακάμπτει την λογική.
Αν όντως η ψυχανάλυση θεωρεί πως το σπίτι συμβολίζει το ψυχαναλυτικό εγώ, αυτό δεν σημαίνει πως από τη στιγμή που ο καθένας μας έχει συνείδηση αυτής της συμβολοποίησης  θα συνεχίσει πράγματι να εμφανίζει στο έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου, τον ίδιο συμβολισμό.
Ήδη, εμείς εδώ τώρα μιλήσαμε γι’ αυτό. Αν απόψε ονειρευτείτε το σπίτι σας δεν είναι σίγουρο πως είναι το «εγώ» σας που συμβολίζεται. Διότι το υποσυνείδητο  έχει αντιληφθεί ότι το γνωρίζετε και άρα θα χρησιμοποιήσει άλλους τρόπους για την μεταμφίεση το απωθημένου.  Μόνον ο ελεύθερος συνειρμός στην ψυχαναλυτική διαδικασία είναι ικανός να φέρει στο φως την πραγματική εργασία του ονείρου.


ΑΣΚΗΣΗ 2.
Σε ένα μικρό κείμενο 200 λέξεων, περιγράψτε κάποιο αρχιτεκτονικό στοιχείο τής κατοικίας σας που θεωρείτε πως ο αρχιτέκτονας-κατασκευαστής έλαβε ή δεν έλαβε υπ’ όψη του τις ψυχικές σας ανάγκες.

Το στέλνετε πριν τις 30/03/19 στη διεύθυνση: psyvaits@gmail.com


Η ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ
 Ξεπέρασα τις αντιρρήσεις για το πόσο μικρό θα γίνει, για το πόσο θα κοστίσει, και άνοιξα ένα παραθύρι στον τοίχο του σαλονιού να βλέπει προς το νότο. Τόσο όσο, μου έφτανε.  Ήθελα το καλοκαίρι ο αέρας να περνά ελεύθερα μέσα από το χώρο, ήθελα το χειμώνα να μπαίνουν έστω λίγες ακτίνες φωτός να τον γλυκαίνουν και να ζεσταίνουν. Ήξερα πως τους κρύους μήνες ο ήλιος αλλάζει πορεία γέρνοντας ώστε να παρακάμπτει εξώστες και μπαλκόνια και μας επισκέπτεται από το νοτιά.
Όλα άλλαξαν και στο μικρό wcγια να χωρέσει η ντουζιέρα. Φρόντισα να βάλω τον ψιλόλιγνο καθρέφτη απέναντι από την πόρτα ώστε να προσφέρει άπλα στο βλέμμα μπαίνοντας. Τώρα ήμουν όρθια εμπρός στο νιπτήρα, το δεξί χέρι να κρατά το μπιστολάκι, το αριστερό να ανακατεύει τα μαλλιά για να πάρουν όγκο. Κεφάλι γερμένο, μάτια κλειστά να μην τα ενοχλεί ο αέρας. Και όπως  ανασηκώθηκα και το βλέμμα έπεσε στον καθρέφτη έμεινα για λίγο ακίνητη. Δεν μπορούσα να πιστέψω αυτό που έβλεπα.  Ένα υπέροχο χειμωνιάτικο ηλιοβασίλεμα ζωγραφισμένο με βαθύ κόκκινο και λίγες πινελιές από μωβ. 
Τόσα και τόσα υπολόγισα κάνοντας αυτή την ανακαίνιση μα αυτό μου είχε ξεφύγει. Δεν είχα σκεφτεί πως ο καθρέφτης, η πόρτα και το νιο το παραθύρι ήταν στην ίδια ευθεία και ότι μαζί με το είδωλό μου θα έβλεπα και ουρανό!
Μα καλά, πως και δεν το είχα προσέξει τόσους μήνες; Η Ροδιά έφταιγε, αυτή η ομορφονιά που τώρα η φύση την ξεγύμνωσε. Να λοιπόν τρία βασικά στοιχεία που συνθέτουν την ευτυχία του ανθρώπου, η δική του προσπάθεια, το χαμόγελο της τύχης και η Θεία πνοή της φύσης.

Εκεί στέκεται ο αρχιτέκτονας απολαμβάνοντας το έργο του και τη χάρη που του δόθηκε σιγοτραγουδώντας: «Πάω να πω στον ουρανό, πάω να πω στο σύννεφο…..»

Δευτέρα 8 Απριλίου 2019

Οικία Κατακουζηνού: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ και ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ (1)

Η αρχιτεκτονική και η ψυχανάλυση έχουν κάποιες αναλογίες, κατά τη γνώμη μου. Οι κυριότερη είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για «σκέψη πάνω στην δημιουργία». Πρόκειται για μεταφορά και κατασκευή νοήματος. 
Επίσης και οι δύο κινούνται σε ένα χώρο που βρίσκεται ανάμεσα στην επιστήμη την θεωρία την τέχνη και την πρακτική.
Στην αρχιτεκτονική, όπως και στην ψυχανάλυση, επικρατεί μία διαλεκτική δραστηριότητα που λίγο-λίγο οδηγεί σε μια αναπαράσταση αυτού που ως τότε ήταν απροσδιόριστο,  ασύλληπτο και ασαφές. Για παράδειγμα, η αρχική ιδέα, το αρχικό σκίτσο τού αρχιτέκτονα μετατρέπεται σε κάτι συγκεκριμένο και συνειδητό, σε κατασκευή. Όπως  στην ψυχανάλυση ο ελεύθερος συνειρμός θα μετατρέψει το ασυνείδητο, η ένα τμήμα του, σε συνειδητό.
Κάτι άλλο κοινό είναι πως και στα δύο πεδία υπάρχει σύμπλευση ανάμεσα στην θεωρία και την πρακτική. Η αρχιτεκτονική όπως και η ψυχανάλυση, ουσιαστικά δεν διδάσκονται στα αμφιθέατρα. Χρειάζεται συγχρόνως το σχεδιαστήριο στη μία περίπτωση, και το ντιβάνι στην δεύτερη. 
Η θεωρία θα υποστηρίξει την πρακτική και η πρακτική θα εμπλουτίσει την θεωρία (1).

(1)
Βλ. 
Άρης ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, 
Για την Αρχιτεκτονική, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2017

Κώστας ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ, 
Αμφίθυμη Νεωτερικότητα, Επίκεντρο, 2017

Παρά τις διάφορες όψεις, τις τομές, τις κατόψεις, τα προοπτικά και αξονομετρικά σχέδια που εμφανίζονται λεκτικά μέσα στις συνεδρίες, το δημιούργημα της ψυχοθεραπείας δεν έχει την πραγματική υπόσταση του αρχιτεκτονήματος διότι αφορά την άυλη, την ψυχική πραγματικότητα του ανθρώπου, και άρα ξεφεύγει από τον λογικό έλεγχο, από τον προγραμματισμό.
Να όμως που ξανασχεδιάζοντας τις κατόψεις και τις τομές τής ψυχής του πάνω στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι, εμφανίζονται στοιχεία του πραγματικού δομημένου περιβάλλοντος όπου μεγάλωσε ο άνθρωπος που ανακαλύπτει αποσυρμένες μνήμες. Μνημονικά απομεινάρια αρχιτεκτονικών στοιχείων μπλέκονται με τις αναμνήσεις των συναισθημάτων στις προβολές των συνεδριών.



Το «μέσα και το έξω» 

Εδώ, στον χώρο που βρισκόμαστε, τηρουμένων των αναλογιών, το έξω συναγωνίζεται το μέσα, σε μνήμη, σε ιστορία, σε κάλλος. Οι σχεδόν γυάλινοι τοίχοι που τα χωρίζουν, και η ενδιάμεση βεράντα, παίζουν τον σοβαρό συνδετικό τους ρόλο. Αυτά που έζησε αλλά και ζει το εσωτερικό τούτου του σπιτιού είναι αναπόσπαστα δεμένα με την ιστορία του τοπίου αυτού. Η εμβληματική θέα είναι φορτωμένη ιστορία, μνήμη, τραύμα, σύμβολα, είναι αδύνατον να είσαι μέσα δίχως να σκέφτεσαι το έξω με την πραγματικότητα και το βάρος του, δίχως να συνδέσεις το παρόν με το παρελθόν. Πολύτιμη διεργασία. Διότι, το ξέρουμε πια, όποιος αγνοεί το παρελθόν του, είναι αναγκασμένος να το επαναλαμβάνει.



Το «μέσα και το έξω» (καθώς και οι συνδέσεις ανάμεσά τους) είναι ένα προσφιλές θέμα στους αρχιτέκτονες αλλά και στους ψυχαναλυτές. Νομίζω πως είναι πολύ σοβαρή υπόθεση και πρέπει να απασχολεί και τους δυο αυτούς επαγγελματίες. 
Πού βρίσκεται και τι μορφή έχει η γραμμή που διαχωρίζει την ιδιωτική σφαίρα ζωής από την ημιδημόσια και την δημόσια σφαίρα; 

Πού βρίσκεται αλήθεια αυτό το όριο στα σπίτια που ζούμε; Την πετυχαίνουμε άραγε ποτέ την πολυπόθητη ιδιωτικότητα στα αρχιτεκτονήματα που κατοικούμε;
Ο νους μου πάει σε κάποια συμπτώματα που επεξεργάζονται οι ασθενείς στο γραφείο μου αναζητώντας τις αιτίες στα βάθη του ασυνείδητου.  
Όταν ο άνθρωπος-παιδί δεν είχε χώρο να κρύψει τα «ανομολόγητα» θα αναγκαστεί να τα καταχωνιάσει πολύ βαθιά, να τα θάψει στα υπόγεια, άγνωστα σκοτάδια του ασυνείδητου. 
Απ’ όπου, όταν έρθει η ώρα να τα ανασύρει, στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι, θα δυσκολευτεί. Οι ψυχικές κρύπτες είναι πολύ πιο δύσκολα προσβάσιμες απ’ τα κατώγια ή τα ανώγεια των πέτρινων πατρικών σπιτιών με τους χοντρούς τοίχους.

Η ψυχικοποίηση του χώρου

Ας θεωρήσουμε έναν χώρο. Με το εμβαδόν και τον όγκο του, με τις τρεις διαστάσεις του,
μήκος, πλάτος, ύψος. Το ανθρώπινο μάτι αντιλαμβάνεται την ύπαρξη του χώρου, ο εγκέφαλος την κατανοεί, την εκτιμά, τόσο μήκος τόσο πλάτος, τόσο ύψος.... 
Όμως ο άνθρωπος, πλην του εγκεφάλου και των αισθητήρων, διαθέτει επίσης ένα άλλο αθέατο όργανο που συνοδεύει την αντίληψη του χώρου. Το όργανο αυτό είναι ο ψυχισμός. 

Το ψυχικό όργανο θα ενεργοποιηθεί μπροστά σε κάθε αισθητικό ερέθισμα και θα συνοδεύσει την αντίληψη. Ο χώρος που βλέπουμε λοιπόν, θα χρωματιστεί με ψυχικές μπογιές. Η αίσθηση θα συνοδευτεί με όλα τα σύνθετά της. Αίσθηση και διαίσθηση, αίσθημα και συναίσθημα, συναίσθηση και ενσυναίσθηση. Ακόμη και, γιατί όχι, προαίσθηση ή προαίσθημα.
Έτσι, μπροστά σε ένα χώρο δεν βλέπουμε όλοι το ίδιο πράγμα, αν και όλοι συμφωνούμε για τα φυσικά χαρακτηριστικά του και μπορούμε να δώσουμε σωστά τα στοιχεία του. Χρώμα, υλικά, θέση. Τόσο μήκος τόσο πλάτος, τόσο ύψος...
Ο καθένας όμως θα δει τον χώρο, θα τον αισθανθεί, θα τον νιώσει με τα δικά του ψυχικά φίλτρα. 

Είχα κάποτε στο γραφείο μου έναν αναλυόμενο που ασκούσε το επάγγελμα του μεσίτη ακινήτων. Με διασκέδαζε πολύ με τις διηγήσεις του που περιέγραφαν τις αντιδράσεις των πελατών του όταν τους συνόδευε στις επισκέψεις των κατοικιών που διαχειριζόταν.
Για το ίδιο ακίνητο, έλεγε, μπορούσες να ακούσεις τα πιο ποικίλα και αντικρουόμενα σχόλια.

Μέσα στην ψυχική ένταση που δημιουργεί η επίσκεψη σε έναν άγνωστο χώρο που ενδέχεται να γίνει το σπίτι σου, και με δεδομένη την έντονη φαντασίωση που προηγήθηκε της επίσκεψης, το «εμπόρευμα» του μεσίτη ψυχικοποιείται από τον υποψήφιο αγοραστή. 
Μόνον έτσι εξηγείται το γεγονός πως κάποιοι από τους πελάτες του απέρριπταν άμεσα και απερίφραστα μια «καλή περίπτωση», ενώ κάποιοι άλλοι έλεγαν πως ακριβώς εκεί νιώθουν να βρήκαν τη σωστή στέγη που έψαχναν, ένιωθαν θετική την αύρα του σπιτιού, κάποιοι μάλιστα έφταναν να πουν πως το ερωτεύτηκαν.

Ο χώρος ψυχικοποιείται. Επενδύεται κάποια ψυχικά στοιχεία που προβάλει πάνω του εκείνος που τον επισκέπτεται.
Πέρα από τις πρακτικές ή αισθητικές ανάγκες, που δεν είναι συζητήσιμες και διαπραγματεύσιμες, εμφανίζεται αυτό το «κάτι άλλο» που λέμε στην απλή γλώσσα: η αίσθηση-διαίσθηση-ένστικτο που υπαγορεύει την επιλογή, την απόφαση πως «το σπίτι αυτό μου κάνει. Με θέλει! Λες και χτίστηκε για μένα! Νιώθω την θετική αύρα του, που μου ταιριάζει».


Ειπωμένο αλλιώς, κάθε αρχιτεκτόνημα, όπως άλλωστε κάθε εξωτερικό αντικείμενο, γίνεται κατανοητό από τον άνθρωπο μέσα από την διαδικασία αντίληψης η οποία μετατρέπει τα μηνύματα των αισθήσεων σε ατομική εμπειρία και γνώση. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας το εξωτερικό ερέθισμα αλλοιώνεται. Δηλαδή, η νοητή εικόνα που σχηματίζει κανείς για το κτίριο δεν ταυτίζεται με την πραγματική εικόνα του κτιρίου. Η εσωτερική εικόνα είναι φορτισμένη με διαφόρων ειδών νοήματα που της προσδίδει αυτόματα το άτομο. Αυτά σχετίζονται με την παιδεία, την πολιτισμική του ιδιαιτερότητα, την διάθεσή του αλλά κυρίως σχετίζονται με την ψυχοσύνθεση, το ψυχικό όργανο του ανθρώπου.
Όπου εμπλέκονται το υποσυνείδητο, οι ενορμήσεις, τα ψυχικά τραύματα.

Η ΑΣΚΗΣΗ
Υποθέστε ότι βρίσκεστε κλεισμένοι με την θέλησή σας, μόνοι, ήρεμοι και ασφαλείς στην οικία Κατακουζηνού, για μια νύχτα.
Την επόμενη μέρα, με ένα email(μέχρι 400 λέξεις), διηγείστε την εμπειρ
ία στον ψυχαναλυτή σας.
Υποχρεωτική χρησιμοποίηση των λέξεων: Τοίχοι, ψυχή, χώρος, μνήμη.
Το στέλνετε πριν τις 28/2/19 στη διεύθυνση:psyvait@gmail.com

Κείμενο Γεωργίας Κ:

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Ήταν η τελευταία συνεδρία με τον ψυχαναλυτή μου. 
-΄Εχω ένα δώρο για σας
-Δώρο; 
-Ίσως… Εάν έτσι το δείτε. Νομίζω ότι θα σας αρέσει.
Περίμενα να δω κάποιο κουτάκι ή μια σακουλίτσα.  Έβγαλε από το συρτάρι ένα κρίκο με κλειδιά και τα άφησε πάνω στο γραφείο. 
-Είχαμε συζητήσει κάποιες φορές για το Μουσείο Άγγελου και Λητώς Κατακουζηνού. Μου είχατε μιλήσει με τόση θέρμη για την εποχή, για τους οικοδεσπότες και τον κύκλο τους. Για να μη μακρηγορώ. Λόγω της παλιάς φιλίας που ένωνε τον πατέρα μου με τον Άγγελο Κατακουζηνό εξασφάλισα για εσάς τα κλειδιά της οικίας-Μουσείου και έχω κανονίσει -εάν σας ενδιαφέρει βέβαια- να σας παραχωρηθεί για 24 ώρες. Μπορείτε να μείνετε το βράδυ, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε όλους τους χώρους σαν να είστε η οικοδέσποινα. Μόνο που θα είστε μόνη, οι καλεσμένοι σας θα είναι φανταστικοί. Ορίστε λοιπόν, σας αγγίζει η καλή νεράϊδα με ραβδί της,  μεταμορφωθείτε εάν το επιθυμείτε. 
Ήταν τόσο αναπάντεχο και τόσο υπέροχο που δε θυμάμαι τι είπα και τι έκανα μετά. Αυτό το μέρος που τόσο με είχε συγκινήσει και με έκανε να ονειρεύομαι θα ήταν το σπίτι μου για ολόκληρη μέρα. 
Ήρθα σε επαφή με την υπεύθυνη του Μουσείου, θα πήγαινα την Τετάρτη στις 5.00 το απόγευμα. Κανονίσαμε να περάσει η ίδια την Πέμπτη την ίδια ώρα να πιούμε μαζί το τσάι μας και να της επιστρέψω τα κλειδιά. «Θα με σερβίρετε εσείς σαν οικοδέσποινα μια η οικιακή βοηθός σας θα έχει άδεια» αστειεύτηκε η κυρία Βασιλάκου.
Είχα ήδη αρχίσει να “ταξιδεύω”, έμεναν μόνο δυο μέρες για να προετοιμαστώ. Έπρεπε να μελετήσω τα γραπτά που είχα στα χέρια μου ξεκινώντας από το βιβλίο της Λητώς «Ο Βαλής μου» και να ανακαλέσω από τη μνήμη μου όσα επιπλέον στοιχεία μας είχε δώσει η υπεύθυνη του Μουσείου στις παρουσιάσεις του χώρου που είχα παρακολουθήσει. Χρειαζόμουν στοιχεία για να οργανώσω μια βραδιά όπως Εκείνοι, σε εκείνους τους καιρούς.
Ποιους θα καλούσαν την Τετάρτη το βράδυ η Λητώ και ο Άγγελος; Θα ήταν βεβαίως οι συνήθεις επισκέπτες και καλοί τους φίλοι που θα  που έφερναν στο σαλόνι των Κατακουζηνών την ποίηση, τη ζωγραφική, τη μουσική, το θέατρο, τα νέα της πολιτικής και της καλλιτεχνικής σκηνής, τα πικάντικα και τα χαριτωμένα που μεσολάβησαν από την προηγούμενη συνάντησή τους.
Μήπως να υπήρχε και κάποια έκπληξη; Ίσως ένας μουσικός από τη μακρινή Αργεντινή, περαστικός από Αθήνα, που θα τους τραγουδούσε με τη συνοδεία του Μπαντονεόν μαγικά και παθητικά Ταγνκό;  Θα χόρευαν τους ήχους και τους στίχους που μίλαγαν για πάθη και έρωτες με ανοιχτές τις τζαμαρίες.  Η Αθήνα με τα νυχτερινά της φώτα  γεμάτη μυστήριο και μαγεία, θέα υπέροχη.
Δυο μέρες πρόβαρα όνειρα. Έστηνα και ξέστηνα σκηνικά. Επισκεπτόμουν νοητά τον Άγγελο και τη Λητώ που συζητούσαν για τις λεπτομέρειες. Εκείνη ήδη ξαπλωμένη στο κρεβάτι να διαβάζει. Εκείνος άργησε λίγο, είχε κάτι να τακτοποιήσει στους φακέλους του. 
-Άγγελε κλείσε σε παρακαλώ το παράθυρο πριν πέσεις 
-΄Αστο άγγελέ μου, θέλω να συζητήσουμε για το βράδυ της Τετάρτης, να μείνουμε λίγο να κοιτάμε τα άστρα, έχει τόσο όμορφη βραδιά απόψε, τόσο όμορφο ουρανό!
-Θα μας πάρει ο ύπνος και θα μείνει το παράθυρο ανοιχτό
-Ακόμα καλύτερα, θα σηκωθούμε νωρίς αύριο, έχουμε πολλά να κάνουμε 
Εκείνη είχε αφήσει το βιβλίο με το χέρι μέσα σα σελιδοδείκτη και ενώ μιλούσαν τον ακολουθούσε με το βλέμμα  που στριφογύριζε μέσα στο δωμάτιο. Έτσι ήταν ο Άγγελος, τακτικός, πριν πέσει όλα έπρεπε να είναι στη θέση τους.
Εκείνος σήκωσε τα σκεπάσματα και έπεσε στο κρεβάτι με φόρα κάνοντάς την να αναπηδήσει. Ήταν από τα αγαπημένα του αστεία, «τώρα είμαι εδώ» σήμαινε, «άσε τα βιβλία, άσε τα ονειροστρατήματα, πάρε με αγκαλιά».
Αυλαία, ας μη γινόμαστε αδιάκριτοι.
Δε θα μάθουμε εάν τελικά εκείνο το βράδυ συζήτησαν τις λεπτομέρειες για τη βραδιά που ετοίμαζαν, εάν σηκώθηκε κάποιος να κλείσει το παράθυρο για να μην τους επισκεφθεί ο ήλιος και τους ξεσηκώσει πρωί-πρωί.  Είναι βλέπεις το δωμάτιο Ανατολικό και οι χρυσές του κόρες τους επισκέπτονται από τους πρώτους.
Τετάρτη στις 5.00 στάθηκα μπροστά στη βαριά πόρτα της οδού Αμαλίας 4.  Συνειδητοποίησα ότι το κλειδί ήταν ζεστό όταν το έβαλα στην κρύα κλειδαριά. Κρατούσα σφιχτά τον κρίκο με τα κλειδιά του Παραδείσου όση ώρα περπατούσα. Ανυπομονούσα.
Το ασανσέρ κατέβαινε. Ένας κύριος γύρω στα σαράντα βγήκε βιαστικός από τον πόρτα. «Καλησπέρα σας» τον χαιρέτησα και μόλις κρατήθηκα να μη συνεχίσω «τι κάνετε;». «Καλησπέρα» είπε προσπερνώντας με κάποια απορία στο βλέμμα.
Η Λητώ δε θα καλησπέριζε όποιον συναντούσε στην πόρτα του ασανσέρ; Βεβαίως σκέφτηκα. Αλλά εκείνη θα ήταν πολύ κομψά ντυμένη, θα φορούσε ψηλά τακούνια και θα είχε όμορφα χτενισμένα τα ξανθά της μαλλιά. Στα χέρια θα κρατούσε με χάρη τη δερμάτινη τσάντα της, πάντα ασορτί με τις γόβες. Προς Θεού όμως, δε θα χαιρετούσε εκείνη πρώτη, αλλοίμονο!
-«Καλησπέρα σας κυρία Κατακουζηνού», θα έλεγε ο κύριος βγαίνοντας από το ασανσέρ κάνοντας μια ανεπαίσθητη υπόκλιση και σηκώνοντας λίγο το καπέλο του εάν φορούσε.
-Καλησπέρα σας κύριε Παπαδόπουλε; Πως είστε; 
-Πολύ καλά σας ευχαριστώ. Εσείς;
-Δόξα τω Θεώ. Τους χαιρετισμούς μου στην Αμαλία. Καλό σας βράδυ
-Τα σέβη μου στο σύζυγό σας, καλό βράδυ να έχετε.
Κοίταξα την εικόνα μου στον καθρέφτη την ώρα που το ασανσέρ ανέβαινε στον πέμπτο όροφο. Παντελόνι τζην, μπουφάν που να μπορεί να σε προστατέψει από αέρα και βροχή, τα μακριά μαύρα μαλλιά πιασμένα πίσω σε ένα ακατάστατο σύμπλεγμα, δήθεν κότσο. Τα παπούτσια για πόλη και για θάλασσα να αντέχουν στην ολοήμερη περιπλάνησή μου δε μου έδιναν αέρα, πάντα μου έλειπαν κάποιοι πόντοι. Στην πλάτη το αγαπημένο μου σακίδιο με το laptopπου είχε γίνει σαν την καμήλα και την καμπούρα της, ποτέ δεν το αποχωριζόμουν.
-Ποια είσαι; Ρώτησα την εικόνα μου στον καθρέφτη
-Είμαι η Λητώ Κατακουζηνού, απάντησα στο είδωλό μου
Δε θα έπειθα κανέναν. Δεν έπεισα ούτε τον εαυτό μου.
Ξεκλείδωσα τις δυο κλειδαριές και κλείνοντας την πόρτα πίσω μου στηρίχτηκα πάνω της για λίγο κλείνοντας τα μάτια. Είσαι η Λητώ, έλεγα νοερά μέσα μου, είσαι η Λητώ Κατακουζηνού. 
Άνοιξα τα μάτια και αναζήτησα το διακόπτη για τα φώτα. Το  χώρο νόμιζα ότι τον γνώριζα καλά αλλά τώρα κατάλαβα πόσο επιφανειακά. Ποιος διακόπτης από τους τρεις είναι για τα φώτα στο χωλ άραγε;  Μπαίνοντας σπίτι σου το χέρι πάει μόνο του στο σωστό διακόπτη που θα ανάψει το φως, το πρώτο φως.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Την άλλη μέρα, στις πέντε ακριβώς η κυρία Βασιλάκου χτυπούσε το κουδούνι της πόρτας ως επισκέπτρια. Της άνοιξα και την οδήγησα στο σαλόνι όπου μας περίμενε το τσάι.
-Λοιπόν, με ρώτησε; Πως ήταν αυτό το εικοσιτετράωρο που ζήσατε σαν οικοδέσποινα στην οικία Κατακουζηνού; Ανυπομονώ να μάθω.
-Θα σας απογοητεύσω κυρία Βασιλάκου. Απογοητεύτηκα και εγώ. Έφυγα χθες το βράδυ και γύρισα στο σπίτι μου. Ναι, όλα ήταν τόσο όμορφα. Σα νύχτωσε και άναψαν τα φώτα, η Βουλή, ο κήπος, η Πόλη που τα πλαισίωνε… Αλλά εγώ δυστυχώς δεν μπόρεσα να μπω σε τούτο τον κόσμο. Δεν ανήκω εδώ. Ένοιωσα σαν διαρρήκτης, σαν κλέφτης της ζωής άλλων. 
Η ζωή μου είναι αλλού. Είμαι η Μαρία Αλεξοπούλου. Ο Άγγελος και η Λητώ είναι ένα όμορφο παραμύθι που αναβίωσε στις μέρες μας χάρις στις προσπάθειές σας αλλά είναι ένα παραμύθι για άλλους καιρούς, άλλους ανθρώπους. 
Μείναμε λίγο οι δυο μας και συζητήσαμε. Ήταν ζεστά και όμορφα μα ήρθε η ώρα να αποχαιρετιστούμε. Την ώρα που έσφιξα το χέρι της κυρίας Βασιλάκου, εκείνη με έκλεισε στην αγκαλιά της και με φίλησε σταυρωτά.
 Όμως ένα ήχος ενοχλητικός μας διέκοψε. Ένας γνωστός ήχος επίμονος που δεν έλεγε να σταματήσει. Το χέρι από μόνο του έκανε για μένα την ίδια κίνηση, όπως  κάθε πρωί, χωρίς καν να έχω συναίσθηση. Έκλεισε το ξυπνητήρι. « Έχουν γνώσιν οι φύλακες», γι αυτό πάντα βάζω και δεύτερο ξυπνητήρι δέκα λεπτά μετά από το πρώτο.  


Κείμενο Διονύση Παπακώστα:
Βρέθηκα, λέει, με την θέλησή μου, μόνος, ήρεμος και με αίσθημα ασφάλειας, μέσα σε μία οικία για μια ολόκληρη νύχτα.
  Καθώς πλησίαζα, λέει, διακρινόταν μία χαλκοπράσινη μεταλλική ταμπέλα καρφωμένη σε επιτοίχια ξύλινη κορνίζα.

Ήταν λέει ένας χώρος, σκοτεινός, χαοτικός, δεν διέκρινα τίποτα. Προχωρούσα ακουμπώντας σε τεράστιους τοίχους που χώριζαν υπερμεγέθη δωμάτια γεμάτα, λέει από βαριά πολυτελή έπιπλα εποχής, σερβάντες, σκρίνια, τουαλέτες, αγάλματα μεταλλικά και ξύλινες φαρδιές κορνίζες κρεμασμένες στους τεράστιους τοίχους. Μέσα στις κορνίζες, ήταν, φωτισμένες κατά διαστήματα από φωτισμένους, λέει, καθρέφτες. Εκεί διέκρινα μορφές μιας άλλης εποχής να αναπνέουν βαριά από το βάρος της ψυχής τους και να ιστορούν μνήμες παρελθόντων χρόνων δίχως να ακούγονται.
Οι καθρέφτες, λέει, στρέφονταν δεξιά και αριστερά για να διακρίνεις, λέει, μόνο τα πολυτελή αριστοκρατικά αντικείμενα.
Καθώς προχωρούσα μέσα στο απόλυτο σκοτάδι, ακουμπώντας στους τεράστιους τοίχους για να ελέγχω τις πατημασιές μου μέσα στους αχανείς χώρους της οικίας για να μην σκοντάψω στα βαριά πολυτελή έπιπλα και ανησυχήσω τις ψυχές των αείμνηστων, που προσδιορίζονταν από το τρίξιμο των πορτέλων των πολυτελών επίπλων καθώς ανοιγόκλειναν από τις πνοές των ψυχών των κεκοιμημένων, ενώ τα αγάλματα με ελαφρύ μειδίαμα με παρακολουθούσαν, καθώς βημάτιζα, με τις απροσδιόριστες μεταλλικές χάντρες των ματιών τους, βυθισμένες στις χαλκοπράσινες κόγχες του κρανίου τους. Καθώς έδιωξα το βλέμμα μου προς άλλη κατεύθυνση, προς άλλο χώρο διέκρινα λαμπυρίσματα από κρυστάλλινα κολονάτα ποτήρια, φωτισμένα και αυτά από τους περιστρεφόμενους καθρέφτες, όλα δίπλα από υπολείμματα φαγητών και πάνω στην μεγάλη τράπεζα μία χαλκοπράσινη ταμπέλα.
ΕΓΡΑΦΕ: «ΟΙΚΙΑ ΚΑΤΑΚΟΥΖΗΝΟΎ».
Τότε ήταν που ανένηψα καθισμένος σε ένα βαρύ, κατάμαυρο καναπέ, με ένα ογκώδες λεξικό που έγραφε:
Λεξικό Πέτρου Αλεξιάδη έτος 2000
ΟΙΚΑ ΚΑΤΑΚΟΥΖΗΝΟΥ
ΚΑΤΑ-ΚΟΥΖΗΝΟΣ = ΟΙΚΟΣ ΕΥΓΕΝΟΥΣ
ca(sa) da cosinus = οίκοςτουεξάδελφου. 
Τίτλος που δινότανε σε ευγενείς που μετείχαν στο εμπιστευτικό συμβούλιο των βασιλέων.
                                                      ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ
                                                      ΤΟ ΚΑΦΕ Ψ ΤΟΥ
                                                      ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΪΤΣΑΡΑ

                                                 ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ
                                                                13-2-2019